Skansen Wsi Pogórzańskiej w Szymbarku. Podróż do świata dawnej wsi

SPIS TREŚCI

Zwiń

Małopolska skrywa wiele niezwykłych miejsc, jednak tylko nieliczne pozwalają tak dobrze poznać życie dawnych mieszkańców regionu. Skansen Wsi Pogórzańskiej im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku jest właśnie takim miejscem. To wyjątkowe muzeum na wolnym powietrzu przenosi zwiedzających do świata drewnianych chałup, wiejskich warsztatów i tradycyjnego rzemiosła, które przez stulecia kształtowały krajobraz Ziemi Gorlickiej i Pogórza.

Na terenie około dwóch hektarów zgromadzono kilkanaście oryginalnych zabytkowych obiektów pochodzących z różnych miejscowości regionu. Można tu zajrzeć do bogato wyposażonych chałup, odwiedzić kuźnię, olejarnię, wiatraki czy dawną zagrodę biedniacką. Co ważne, skansen nie jest jedynie zbiorem drewnianych budynków. To miejsce, które pokazuje codzienną pracę, zwyczaje oraz kulturę mieszkańców Pogórza, dzięki czemu historia staje się znacznie bliższa i bardziej zrozumiała.

Dużym atutem jest również położenie skansenu. Tuż obok znajdują się renesansowy Kasztel w Szymbarku, zabytkowa oficyna dworska oraz drewniany dworek mieszczański. Dzięki temu podczas jednej wizyty można poznać zarówno życie chłopów, jak i historię szlachty oraz mieszczaństwa. To sprawia, że Szymbark należy do najciekawszych miejsc na turystycznej mapie Beskidu Niskiego i Pogórza.

W tym artykule zabiorę Cię na spacer po całym skansenie. Opowiem o najcenniejszych zabytkach, przybliżę historię poszczególnych budynków, pokażę dawne rzemiosła oraz podpowiem, na co szczególnie warto zwrócić uwagę podczas zwiedzania. Jeżeli lubisz drewnianą architekturę, historię, kulturę ludową i miejsca z niepowtarzalnym klimatem, Skansen w Szymbarku z pewnością Cię zachwyci.

Skansen w Szymbarku – Historia powstania

Początki Skansenu Wsi Pogórzańskiej w Szymbarku sięgają drugiej połowy XX wieku. Jego utworzenie było odpowiedzią na coraz szybsze znikanie tradycyjnej drewnianej zabudowy Pogórza. Wiele starych domów, stodół i budynków gospodarczych ustępowało miejsca nowoczesnemu budownictwu, dlatego pojawiła się potrzeba ich zachowania dla przyszłych pokoleń.

Inicjatorem powstania placówki był Jerzy Tur, który dostrzegł ogromną wartość lokalnego dziedzictwa. Przy tworzeniu ekspozycji korzystano z pomocy wybitnego etnografa profesora Romana Reinfussa. Przez całe życie dokumentował on kulturę Karpat, a jego opracowania do dziś pozostają jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o dawnym życiu mieszkańców regionu. W uznaniu jego zasług w 2010 roku, w setną rocznicę urodzin badacza, skansen otrzymał jego imię.

Dzisiaj placówka jest jednym z oddziałów Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach. Nie pełni jednak wyłącznie funkcji muzealnej. Organizowane są tutaj warsztaty, lekcje muzealne, pokazy dawnych rzemiosł, imprezy folklorystyczne oraz wydarzenia edukacyjne, dzięki którym zwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie Pogórzan jeszcze kilkadziesiąt lat temu.

Skansen w sercu Szymbarku

Na tle wielu polskich skansenów Szymbark wyróżnia się lokalizacją. Większość muzeów na wolnym powietrzu powstała poza miejscowościami, natomiast ten znajduje się w samym centrum wsi, na dawnych terenach dworskich należących do majątku Zamek.

Takie położenie sprawiło, że nie było możliwości odtworzenia tradycyjnego układu dawnej wsi. Projektanci zdecydowali się więc na stworzenie ekspozycji parkowej. Poszczególne budynki ustawiono w taki sposób, aby można było dokładnie obejrzeć każdy z nich, a jednocześnie zachować naturalny krajobraz i zieleń otaczającą zabytki.

Na powierzchni około dwóch hektarów zgromadzono piętnaście zabytkowych obiektów reprezentujących charakterystyczną architekturę Pogórza. Większość z nich pochodzi z XIX wieku, choć najstarsze budynki datowane są na przełom XVIII i XIX wieku. Najmłodszym obiektem jest natomiast chałupa z Szymbarku z 1924 roku, która pokazuje zmiany zachodzące w budownictwie okresu międzywojennego.

Tradycyjna architektura Pogórza

Większość budynków wykonano w konstrukcji zrębowej z bali lub półbali drewnianych. Charakterystycznym elementem są wystające narożniki belek, zwane ostatkami, które do dziś stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów regionalnego budownictwa.

Domy przykrywają wysokie dachy kryte słomą układaną schodkowo. W niektórych obiektach zastosowano również gont drewniany, który pojawiał się głównie w młodszych budynkach. Część ścian pozostawiono w naturalnym kolorze drewna, natomiast inne pobielono wapnem lub ozdobiono charakterystycznymi kropkami wykonywanymi z dodatkiem ultramaryny. Takie zdobienia były typowe dla niektórych miejscowości Pogórza i do dziś stanowią ciekawy element regionalnej tradycji.

Dużym atutem skansenu jest zachowanie oryginalnych wnętrz. W wielu chałupach znajdują się autentyczne meble, łóżka, skrzynie posagowe, naczynia, narzędzia rolnicze oraz sprzęty codziennego użytku. Dzięki temu zwiedzający mogą zobaczyć nie tylko wygląd dawnych budynków, ale również sposób życia ich mieszkańców.

Najstarsze chałupy skansenu. Jak mieszkali dawni Pogórzanie?

Spacer po Skansenie Wsi Pogórzańskiej w Szymbarku najlepiej rozpocząć od zabudowy mieszkalnej. To właśnie tutaj najłatwiej zrozumieć, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców Pogórza Gorlickiego na przełomie XIX i XX wieku. Każdy z budynków reprezentuje nieco inny poziom zamożności gospodarzy oraz odmienne rozwiązania architektoniczne. Dzięki temu zwiedzanie przypomina podróż w czasie, podczas której można obserwować rozwój wiejskiego budownictwa oraz zmieniające się warunki życia.

Chałupa z Moszczenicy. Dom średniozamożnego gospodarza

Jednym z najlepiej zachowanych obiektów jest chałupa przeniesiona z Moszczenicy, pochodząca z końca XIX wieku. Budynek stanowi przykład typowej jednotraktowej chałupy pogórzańskiej, zbudowanej z bali i półbali w konstrukcji zrębowej.

Już z zewnątrz uwagę zwraca wysoki czterospadowy dach pokryty słomą ułożoną schodkowo. Tego typu pokrycie dachowe przez dziesięciolecia dominowało na Pogórzu i dobrze chroniło dom przed deszczem oraz śniegiem.

Wnętrze budynku podzielono na cztery pomieszczenia rozmieszczone w układzie amfiladowym. Po lewej stronie od sieni znajduje się komora przeznaczona do przechowywania żywności i cenniejszych przedmiotów. Po prawej stronie umieszczono piekarnię oraz główną izbę mieszkalną.

Na szczególną uwagę zasługuje wyposażenie wnętrza. W chałupie odtworzono mieszkanie średniozamożnej rodziny z okresu międzywojennego. Można zobaczyć drewniane łóżka, stoły, skrzynie, naczynia, sprzęty kuchenne oraz liczne przedmioty codziennego użytku. Dzięki temu łatwo wyobrazić sobie życie mieszkańców Pogórza jeszcze niespełna sto lat temu.

Chałupa dymna z Siar. Świat ubogiego tkacza

Zupełnie inny charakter ma chałupa dymna przeniesiona z Siar. To jeden z najcenniejszych obiektów całego skansenu, ponieważ stanowi przykład jednobudynkowej zagrody biedniackiej.

Budynek pochodzi z połowy XIX wieku i był zamieszkiwany aż do 70-tych XX wieku przez samotnego tkacza utrzymującego się z produkcji płótna oraz wyrobu chodników. Dzięki temu zachował autentyczny charakter i pokazuje, jak wyglądało życie najuboższych mieszkańców regionu.

W odróżnieniu od bardziej okazałych domów we wnętrzu znajdują się jedynie trzy pomieszczenia: sień, piekarnia oraz niewielka izba mieszkalna. Wszystkie posiadają gliniane klepiska zamiast drewnianych podłóg.

Najbardziej charakterystycznym elementem jest dymna piekarnia. Ogień rozpalano tutaj bez komina, a dym wydostawał się przez otwory w dachu. Jednocześnie pomieszczenie pełniło funkcję kuchni, miejsca pracy i części gospodarczej. W jego wnętrzu wydzielono nawet stanowisko dla krowy.

Centralne miejsce zajmuje duży piec składający się z paleniska, nalepy oraz części grzewczej ogrzewającej izbę mieszkalną. Obok ustawiono warsztat tkacki wraz z narzędziami używanymi do produkcji płótna. Dzięki temu zwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądała praca jednego z dawnych pogórzańskich rzemieślników.

Chałupa z Gródka. Dawne rzemiosła Pogórza

Kolejnym niezwykle interesującym budynkiem jest chałupa z Gródka z końca XIX wieku. Sam obiekt stanowi doskonały przykład regionalnego zdobnictwa drewnianych domów.

Część bali została pobielona wapnem, natomiast pozostałe ozdobiono charakterystycznymi dużymi kropkami. Tego rodzaju dekoracje spotykano przede wszystkim właśnie w okolicach Gródka i do dziś należą do najbardziej rozpoznawalnych elementów miejscowej architektury.

We wnętrzu przygotowano wystawę poświęconą dawnym rzemiosłom Pogórza. Można zobaczyć wyroby kowali, garncarzy, bednarzy, stolarzy, plecionkarzy oraz rzeźbiarzy ludowych. Ekspozycja pokazuje, że dawna wieś była niemal całkowicie samowystarczalna. Większość potrzebnych narzędzi, naczyń czy mebli wykonywano na miejscu, korzystając z pracy lokalnych rzemieślników.

Chałupa z Szymbarku. Początek nowoczesnej wsi

Najmłodszym budynkiem mieszkalnym znajdującym się na terenie skansenu jest chałupa z Szymbarku datowana na 1924 rok.

Już pierwszy rzut oka pokazuje, że architektura zaczęła się zmieniać. Budynek wykonano z dokładniej obrobionych belek, narożniki przycięto do linii ścian, a dach pokryto gontem zamiast słomy. Mimo tych zmian zachowano tradycyjny układ wnętrz charakterystyczny dla starszych pogórzańskich domów.

Obecnie mieści się tutaj wystawa „Zioła w tradycji Pogórza”. Zwiedzający poznają dawne metody leczenia z wykorzystaniem roślin oraz sposoby ich suszenia, przechowywania i przygotowywania. Ekspozycja pokazuje, jak ogromną rolę odgrywały zioła w medycynie ludowej jeszcze przed rozpowszechnieniem nowoczesnych leków.

Przygotowane plansze oraz oryginalne przedmioty pozwalają lepiej zrozumieć codzienność mieszkańców Pogórza, którzy przez pokolenia korzystali z wiedzy przekazywanej z rodziców na dzieci.

Budynki gospodarcze. Serce dawnego gospodarstwa

Życie na dawnej pogórzańskiej wsi nie ograniczało się wyłącznie do domu mieszkalnego. Każde gospodarstwo tworzył zespół budynków, z których każdy pełnił określoną funkcję. To właśnie one decydowały o samowystarczalności rodziny i pozwalały przetrwać przez cały rok. W skansenie w Szymbarku można zobaczyć niemal kompletny zestaw takich zabudowań wraz z ich oryginalnym wyposażeniem.

Stodoła ze Stróżnej. Centrum prac polowych

Jednym z największych obiektów jest stodoła przeniesiona ze Stróżnej, pochodząca z końca XIX wieku. Budynek należał kiedyś do średniozamożnego gospodarstwa i do dziś zachował swój pierwotny charakter.

Został wykonany w konstrukcji zrębowej z drewnianych bali. Pomiędzy belkami pozostawiono niewielkie szczeliny, które zapewniały odpowiednią wentylację przechowywanego zboża i siana. Nad całością góruje wysoki czterospadowy dach pokryty tradycyjną słomianą strzechą ułożoną schodkowo.

Stodoła jest budynkiem trójdzielnym. W jej centralnej części znajduje się szerokie przelotowe boisko, przez które wjeżdżano wozami z plonami. Po obu stronach umieszczono sąsieki służące do magazynowania zboża.

Obecnie we wnętrzu prezentowana jest bogata wystawa dawnych narzędzi rolniczych używanych na Pogórzu. Zwiedzający mogą zobaczyć drewniane grabie, cepy, sierpy, kosy, pługi oraz wiele innych urządzeń wykorzystywanych podczas codziennych prac gospodarskich.

Obora ze Stróżnej. Miejsce dla zwierząt gospodarskich

Tuż obok znajduje się obora pochodząca z tego samego gospodarstwa. Budynek doskonale pokazuje, jak dużą rolę odgrywała hodowla zwierząt w życiu dawnych mieszkańców Pogórza.

Obiekt podzielono na cztery pomieszczenia. Główna część przeznaczona była dla bydła, natomiast osobne miejsce przygotowano dla konia. W budynku znajduje się także wozownia z zachowanym wozem wyjazdowym oraz przybudówka mieszcząca chlewik i pomieszczenie dla drobiu.

Dzisiejsza ekspozycja prezentuje narzędzia wykorzystywane przy hodowli zwierząt oraz liczne sprzęty gospodarskie. Dzięki temu można zobaczyć, jak wyglądała codzienna opieka nad inwentarzem jeszcze przed pojawieniem się nowoczesnych gospodarstw.

Wiejska kuźnia z Turzy

Jednym z najbardziej klimatycznych miejsc całego skansenu jest kuźnia przeniesiona z Turzy. Budynek pochodzi z końca XIX wieku i przez wiele lat pełnił funkcję lokalnego zakładu usługowego.

Początkowo należał do dworu, jednak w okresie międzywojennym przeszedł na własność pracującego w nim kowala. Funkcjonował aż do 1967 roku.

Wewnątrz zachowano kompletne wyposażenie warsztatu. Można zobaczyć palenisko, miechy kowalskie, kowadła, młoty oraz liczne narzędzia wykorzystywane przy produkcji i naprawie sprzętu rolniczego.

Podczas organizowanych pokazów odwiedzający mają okazję obserwować tradycyjne techniki obróbki metalu. To jedna z najbardziej widowiskowych atrakcji skansenu i doskonała okazja do poznania pracy dawnego kowala.

Olejarnia z Gródka

Nieco dalej znajduje się olejarnia przeniesiona z Gródka. To wyjątkowy przykład wiejskiego zakładu usługowego działającego jeszcze do połowy XX wieku.

Budynek wzniesiono z drewnianych bali w konstrukcji zrębowej. Dach pokryto słomą, a przestrzenie pomiędzy belkami wypełniono sianem i gliną, co poprawiało izolację wnętrza.

W środku zachowały się urządzenia wykorzystywane podczas tłoczenia oleju. Największe wrażenie robi ogromna drewniana prasa, za pomocą której pozyskiwano olej z nasion lnu oraz innych roślin oleistych.

Ekspozycja „Jak tłoczono olej” pozwala prześledzić cały proces produkcji – od przygotowania surowca aż po uzyskanie gotowego produktu. To doskonały przykład dawnej przedsiębiorczości mieszkańców Pogórza.

Wiatrak z Krygu. Paltrak

Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów skansenu jest wiatrak z Krygu z początku XX wieku.

Jest to tak zwany paltrak, czyli wiatrak rolkowy obracany zgodnie z kierunkiem wiatru. Cała konstrukcja została osadzona na metalowej osi, dzięki czemu można było ustawiać budynek względem wiejącego wiatru.

Na przedniej ścianie znajduje się duże koło z ośmioma drewnianymi łopatami. W niewielkim wnętrzu zachował się kompletny mechanizm młyna wraz z żarnami i przekładniami.

Wiatrak z Ropy

Drugim młynem jest wiatrak turbinowy z Ropy wybudowany w 1932 roku.

W przeciwieństwie do paltraka sam budynek pozostawał nieruchomy. Obracano jedynie turbinę znajdującą się na dachu, ustawiając ją zgodnie z kierunkiem wiatru.

W środku można zobaczyć oryginalne żarna, przekładnie pasowe, skrzynie na mąkę oraz urządzenia transportujące ziarno. Jest to doskonały przykład rozwoju techniki wiejskiej w pierwszej połowie XX wieku.

Dawna wieś była samowystarczalna

Zwiedzając budynki gospodarcze łatwo zauważyć, że dawne gospodarstwo funkcjonowało niemal jak niewielkie przedsiębiorstwo. W jednym miejscu produkowano żywność, przechowywano zbiory, naprawiano narzędzia, mielono zboże oraz tłoczono olej.

Dzięki zachowanym budynkom i oryginalnemu wyposażeniu skansen w Szymbarku pozwala zrozumieć, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców Pogórza jeszcze przed pojawieniem się elektryczności, silników spalinowych i nowoczesnych maszyn rolniczych.

Dawne rzemiosła i wystawy. Żywe dziedzictwo Pogórza

Skansen w Szymbarku to nie tylko zabytkowe budynki. Równie ważnym elementem ekspozycji są wystawy stałe, które pozwalają lepiej zrozumieć codzienne życie dawnych mieszkańców regionu. Dzięki nim zwiedzający poznają dawne zawody, tradycje, zwyczaje oraz wydarzenia historyczne, które na przestrzeni wieków kształtowały tereny Pogórza i Beskidu Niskiego.

Piec garncarski. Jak powstawały gliniane naczynia?

Jednym z ciekawszych elementów ekspozycji jest rekonstrukcja tradycyjnego pieca garncarskiego wykonana przez garncarza Romana Tokarskiego.

Piec zbudowano z cegły i gliny według dawnych pogórzańskich wzorów. Ma charakterystyczny półkolisty kształt, a jego wnętrze służyło do wypalania naczyń wykonywanych na kole garncarskim. Podczas pokazów można zobaczyć kolejne etapy produkcji – od formowania gliny aż po wypalanie gotowych wyrobów.

To doskonała okazja, aby przekonać się, jak wiele pracy wymagało wykonanie zwykłego garnka, misy czy dzbana, które dawniej znajdowały się w każdym domu.

Dawne rzemiosła Pogórza

Jedną z najcenniejszych ekspozycji jest wystawa poświęcona tradycyjnym rzemiosłom ludowym.

Prezentowane są tutaj wyroby miejscowych:

• stolarzy,
• bednarzy,
• garncarzy,
• kowali,
• plecionkarzy,
• kołodziejów,
• rzeźbiarzy ludowych.

Każdy z tych zawodów odgrywał niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu dawnej wsi. Większość przedmiotów codziennego użytku powstawała właśnie w lokalnych warsztatach, dlatego mieszkańcy byli w dużym stopniu samowystarczalni.

Pogórzański tkacz

Szczególne miejsce zajmuje ekspozycja poświęcona tkactwu.

W chałupie dymnej z Siar zachowano warsztat tkacki oraz komplet narzędzi używanych do produkcji płótna. Zwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądało przygotowanie włókien, przędzenie oraz tkanie materiałów wykorzystywanych później do szycia odzieży i wyposażenia domu.

Tkactwo przez wiele pokoleń stanowiło jedno z podstawowych zajęć mieszkańców Pogórza, zwłaszcza zimą, kiedy prace polowe ustawały.

Zioła w tradycji Pogórza

Dużym zainteresowaniem cieszy się również wystawa poświęcona roślinom leczniczym.

Ekspozycja pokazuje, że przez setki lat mieszkańcy Pogórza leczyli się przede wszystkim ziołami zbieranymi na okolicznych łąkach i w lasach.

Na wystawie można zobaczyć:

• suszone rośliny lecznicze,
• dawne naczynia do ich przechowywania,
• akcesoria wykorzystywane podczas przygotowywania naparów,
• narzędzia służące do rozdrabniania i suszenia ziół.

Ekspozycja przypomina, jak bogata była wiedza zielarska przekazywana z pokolenia na pokolenie.

Pogórzanie i sąsiedzi

Skansen w Szymbarku prezentuje również wystawę poświęconą strojom ludowym pogranicza polsko-słowackiego.

Zwiedzający mogą porównać odświętne ubiory:

• Pogórzan,
• Łemków,
• Lachów Sądeckich,
• Szaryszan (Šarišania: mieszkańcy słowackiego Szarysza),
• Spiszaków (Górali Spiskich).

Dzięki temu łatwo zauważyć podobieństwa oraz różnice pomiędzy kulturami zamieszkującymi Karpaty.

Sztab Operacji Gorlickiej 1915

Wyjątkową ekspozycją jest wystawa poświęcona jednej z najważniejszych bitew I wojny światowej.

W zabytkowej stodole plebańskiej z Zagórzan przygotowano sceny przedstawiające:

• naradę oficerów wojsk austro-węgierskich i niemieckich,
• szpital polowy,
• eskortę rosyjskich jeńców wojennych.

Naturalnej wielkości figury oraz odpowiednio przygotowana scenografia sprawiają, że zwiedzający mogą niemal przenieść się do wydarzeń z 1915 roku.

To interesujące uzupełnienie historii regionu, który odegrał bardzo ważną rolę podczas Bitwy pod Gorlicami.

Mechanizacja wsi pogórzańskiej

Kolejna ekspozycja pokazuje, jak na przestrzeni lat zmieniało się rolnictwo.

Pod zadaszoną wiatą zgromadzono:

• zabytkowe wozy,
• sanie,
• bryczki,
• maszyny rolnicze,
• urządzenia wykorzystywane podczas prac polowych.

Na uwagę zasługują pięknie wykonane metalowe okucia, które świadczą o wysokich umiejętnościach dawnych kowali.

Historia bartnictwa i pszczelarstwa

Jedną z najnowszych wystaw przygotowano w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027.

Ekspozycja poświęcona jest historii bartnictwa i pszczelarstwa na Pogórzu.

Zwiedzający poznają:

• dawne ule,
• narzędzia pszczelarskie,
• historię hodowli pszczół,
• znaczenie miodu w medycynie ludowej,
• tradycje związane z bartnictwem.

Dużym atutem są plansze edukacyjne przygotowane w języku polskim i słowackim oraz specjalne tyflografiki umożliwiające poznawanie eksponatów osobom niewidomym i słabowidzącym.

Muzeum, które żyje

Największą zaletą skansenu jest jednak to, że nie jest on wyłącznie miejscem prezentowania zabytków.

Przez cały rok organizowane są tutaj:

• warsztaty muzealne,
• pokazy dawnego rzemiosła,
• lekcje historii,
• wydarzenia folklorystyczne,
• koncerty,
• imprezy plenerowe,
• spotkania z twórcami ludowymi.

Dzięki temu dawna kultura Pogórzan nie pozostaje jedynie muzealnym eksponatem, ale nadal żyje i jest przekazywana kolejnym pokoleniom.

Park Etnograficzno-Edukacyjny. Historia, której można dotknąć

Zwiedzanie Skansenu Wsi Pogórzańskiej nie kończy się na oglądaniu zabytkowych budynków. Tuż obok powstał nowoczesny Park Etnograficzno-Edukacyjny, który pozwala w praktyczny sposób poznać dawne urządzenia wykorzystywane przez mieszkańców Pogórza.

To miejsce zaprojektowano z myślą o edukacji, rekreacji oraz integracji sensorycznej. Największą zaletą parku jest możliwość samodzielnego uruchamiania wielu urządzeń. Dzięki temu zarówno dzieci, jak i dorośli mogą zrozumieć, jak wyglądała codzienna praca mieszkańców dawnej wsi.

Na terenie parku znajdują się między innymi:

• koło wodne,
• kierat napędzający dawne maszyny gospodarskie,
• wiatrak do mielenia zboża,
• miech kowalski z paleniskiem,
• maselnica,
• koło deptakowe,
• urządzenia wykorzystywane w dawnym gospodarstwie.

Wszystkie elementy nawiązują do tradycyjnej architektury ludowej oraz dawnych metod pracy. To doskonałe uzupełnienie zwiedzania samego skansenu, ponieważ pozwala nie tylko oglądać eksponaty, ale również zrozumieć zasady ich działania.

Szymbarska Scena Plenerowa

Po południowej stronie skansenu znajduje się również Szymbarska Scena Plenerowa.

To miejsce przeznaczone do organizacji wydarzeń folklorystycznych, koncertów, spotkań lokalnej społeczności oraz imprez plenerowych. Regularnie odbywają się tutaj pokazy tradycyjnych tańców, koncerty muzyki ludowej, warsztaty rękodzielnicze oraz rodzinne pikniki.

Dzięki temu skansen żyje nie tylko jako muzeum, ale również jako ważne centrum kultury regionu.

Miejsce nagradzane za ochronę dziedzictwa

Ogromna wartość Skansenu Wsi Pogórzańskiej została doceniona również przez środowiska muzealne.

W 2017 roku placówka otrzymała prestiżową Nagrodę im. Oskara Kolberga w kategorii instytucji szczególnie zasłużonych dla ochrony i popularyzacji kultury ludowej.

To jedno z najważniejszych wyróżnień przyznawanych w Polsce instytucjom zajmującym się ochroną tradycji i dziedzictwa narodowego.

Program SKANSENOVA

W tym samym roku skansen w Szymbarku został objęty programem SKANSENOVA.

Projekt umożliwił przeprowadzenie licznych prac konserwatorskich oraz remontowych przy zabytkowych obiektach. Dzięki temu udało się zabezpieczyć drewniane budynki i przygotować je do dalszego udostępniania turystom.

To pokazuje, że opieka nad zabytkami nie kończy się na ich przeniesieniu do muzeum. Każdy drewniany obiekt wymaga stałej konserwacji i odpowiednich warunków, aby przetrwać kolejne dziesięciolecia.

Małopolski Szlak Techniki

Skansen został również włączony do Małopolskiego Szlaku Techniki.

To wyróżnienie nie jest przypadkowe. Na jego terenie zachowały się bowiem liczne przykłady dawnych urządzeń wykorzystywanych w gospodarstwie wiejskim oraz tradycyjnych warsztatach rzemieślniczych.

Można tu zobaczyć działające rozwiązania techniczne sprzed ponad stu lat, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu były niezbędnym elementem życia mieszkańców Pogórza.

Jak zaplanować zwiedzanie?

Na spokojne poznanie całego skansenu warto przeznaczyć około dwóch godzin.

Jeżeli planujemy dokładnie obejrzeć wszystkie ekspozycje, przeczytać tablice informacyjne oraz odwiedzić Park Etnograficzno-Edukacyjny, warto zarezerwować nawet trzy godziny.

To miejsce szczególnie przypadnie do gustu:

• rodzinom z dziećmi,
• miłośnikom historii,
• pasjonatom architektury drewnianej,
• fotografom,
• osobom interesującym się kulturą ludową,
• turystom odwiedzającym Beskid Niski i Pogórze Gorlickie.

Co warto zobaczyć w najbliższej okolicy?

Ogromnym atutem skansenu jest jego położenie.

Dosłownie kilka kroków dzieli go od renesansowego Kasztelu w Szymbarku, oficyny dworskiej oraz drewnianego dworku mieszczańskiego przeniesionego z Gorlic. Dzięki temu w jednym miejscu można poznać zarówno historię szlachty, jak i codzienne życie dawnych mieszkańców pogórzańskich wsi.

To bardzo rzadko spotykane połączenie, które sprawia, że Szymbark należy do najciekawszych miejsc na mapie Małopolski.

Dlaczego warto odwiedzić Skansen w Szymbarku?

Muzeum etnograficzne nie imponuje ogromnymi rozmiarami. Zachwyca jednak autentycznością i spokojną atmosferą. Każdy budynek ma własną historię, a zgromadzone wyposażenie pozwala wyobrazić sobie codzienne życie mieszkańców Pogórza sprzed ponad stu lat.

Skansen w Szymbarku jest miejscem w którym historia nie jest zamknięta za szybą muzealnej gabloty. Tutaj można wejść do drewnianej chałupy, zajrzeć do kuźni, stanąć przy warsztacie tkackim, zobaczyć dawną olejarnię czy wiatrak oraz przekonać się, jak wyglądała praca bez elektryczności i nowoczesnych maszyn.

Jeżeli lubicie odkrywać mniej znane atrakcje Małopolski, interesuje Was drewniana architektura, historia, kultura ludowa i tradycyjne rzemiosło, Skansen Wsi Pogórzańskiej im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku z pewnością spełni Wasze oczekiwania.

To miejsce, do którego warto zajrzeć nie tylko podczas jednej wycieczki. Każda kolejna wizyta pozwala odkryć nowe szczegóły, uczestniczyć w warsztatach lub wydarzeniach folklorystycznych i jeszcze lepiej poznać bogate dziedzictwo Pogórza Gorlickiego i Beskidu Niskiego.

Informacje praktyczne

Jeśli planujesz odwiedzić Skansen Wsi Pogórzańskiej im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku, przed wyjazdem warto sprawdzić godziny otwarcia oraz ceny biletów. Dzięki temu łatwiej zaplanujesz zwiedzanie i unikniesz niepotrzebnych niespodzianek.

Godziny zwiedzania

Maj – wrzesień

wtorek – piątek: 9:00–16:00
sobota – niedziela: 10:00–17:00

Kwiecień i październik

wtorek – niedziela: 9:00–15:00

Listopad – marzec

wtorek – piątek: 9:00–15:00
sobota: 9:00–15:00
niedziela: nieczynne

Warto pamiętać: ostatni zwiedzający są wpuszczani na godzinę przed zamknięciem skansenu.

Godziny pracy oddziału

Maj – wrzesień

poniedziałek – piątek: 8:00–17:00
sobota – niedziela: 10:00–18:00

Kwiecień i październik

poniedziałek – niedziela: 8:00–16:00

Listopad – marzec

poniedziałek – piątek: 8:00–16:00
sobota: 8:00–16:00
niedziela: nieczynne
Dni, w których skansen jest zamknięty

Skansen nie jest udostępniany zwiedzającym w:

• Wielką Sobotę, pierwszy i drugi dzień Świąt Wielkanocnych,
• Boże Ciało,
• 1 stycznia,
• 6 stycznia,
• 15 sierpnia,
• 1 listopada,
• 11 listopada,
• 24, 25 i 26 grudnia.

Cennik biletów

• Bilet normalny (spacerowy): 16 zł
• Bilet ulgowy: 10 zł
• Karta Dużej Rodziny: 5 zł
• Grupy zorganizowane (10–25 osób): 10 zł od osoby

Zwiedzanie z przewodnikiem

Dla grup liczących od 10 do 25 osób istnieje możliwość zwiedzania z przewodnikiem.

Cena usługi przewodnickiej: 60 zł za grupę.

Bilety dla grup szkolnych

• szkoły z terenu Powiatu Gorlickiego (wraz z opiekunami): 2 zł od osoby
• szkoły spoza Powiatu Gorlickiego (wraz z opiekunami): 7 zł od osoby
• Warsztaty i dodatkowe usługi

Na terenie skansenu organizowane są również warsztaty edukacyjne. Ich koszt ustalany jest indywidualnie, w zależności od programu i liczby uczestników.

Dodatkowo dostępne są:

• sesje zdjęciowe lub filmowe na terenie skansenu – 100 zł za sesję,
• wynajem altany grillowej dla grup zorganizowanych (do 3 godzin) – 80 zł.

Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje dotyczące godzin otwarcia oraz cen biletów, ponieważ mogą one ulec zmianie.

Źródło:

[1] https://www.muzeum.gorlice.pl/
[2] https://mojamalopolska.pl/
[3] https://zabytek.pl/

SERIA: DREWNIANYM SZLAKIEM

Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.

Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.

→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”