Drewniany Kościół św. Marii Magdaleny w Bełku. Perła Szlaku Architektury Drewnianej na Górnym Śląsku
Drewniany kościół pw. św. Marii Magdaleny w Bełku należy do najciekawszych zabytków architektury drewnianej województwa śląskiego. Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej i od lat przyciąga miłośników historii, zabytków oraz regionalnego dziedzictwa.
To miejsce zachwyca już od pierwszego spojrzenia. Drewniana bryła, gontowe dachy oraz charakterystyczne soboty tworzą wyjątkowy klimat dawnego Śląska. Co ważne, kościół zachował swój XVIII-wieczny charakter niemal bez większych zmian.
Kościół w Bełku – Historia sięga średniowiecza
Historia parafii w Bełku rozpoczyna się prawdopodobnie już na początku XIV wieku. Pierwsze pisemne wzmianki o miejscowości pochodzą z 1305 roku, natomiast informacje o istniejącym tutaj kościele odnajdujemy w spisie świętopietrza z 1447 roku.
Pierwsza świątynia nosiła wezwanie Wszystkich Świętych. Był to niewielki drewniany kościół z wieżą, zakrystią oraz trzema ołtarzami. Niestety około 1745 roku budowla została zniszczona przez pożar.
Na szczęście część wyposażenia udało się uratować. Wkrótce rozpoczęto budowę nowego kościoła. Obecną świątynię wzniesiono w latach 1753-1756. Datę tę potwierdzają zarówno zachowane inskrypcje, jak i badania dendrochronologiczne.
Wyjątkowa architektura drewnianego kościoła
Kościół został wybudowany z drewna jodłowego w konstrukcji zrębowej. Osadzono go na kamiennej podmurówce, a dachy pokryto tradycyjnym gontem.
Bryła świątyni doskonale reprezentuje charakterystyczny typ śląskiego kościoła drewnianego. Nawa i prezbiterium przykryte są oddzielnymi dachami o różnej wysokości. Dzięki temu budowla prezentuje się lekko i harmonijnie.
Szczególną uwagę zwraca wieża o konstrukcji słupowej. Nad jej izbicą wznosi się efektowny baniasty hełm. Dodatkowo nad nawą umieszczono ośmioboczną wieżyczkę na sygnaturkę.
Wokół świątyni biegną drewniane zadaszenia zwane sobotami. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów śląskiej architektury sakralnej.
Środek pełen cennych zabytków
Kościół w Bełku kryje wewnątrz wiele niezwykle wartościowych dzieł sztuki. Największym skarbem jest wczesnobarokowy ołtarz główny pochodzący z XVII wieku.
W jego centralnej części znajduje się obraz św. Marii Magdaleny. Jeszcze większe zainteresowanie wzbudzają jednak późnogotyckie płaskorzeźby św. Barbary i św. Katarzyny. Stanowiły one niegdyś element gotyckiego tryptyku z około 1500 roku.
W świątyni można również podziwiać barokową ambonę z figurami czterech Ewangelistów. Na uwagę zasługują także ponad 200-letnie organy wykonane przez znanego organmistrza Johanna Havla z Pyskowic.
Cennym elementem wyposażenia jest również kamienna kropielnica z 1657 roku. Widnieją na niej inicjały A.H., które odnoszą się do Adalberta Holly, dawnego właściciela Bełku.
Odkryte polichromie z XVIII wieku
Podczas prac konserwatorskich odsłonięto fragmenty dawnej dekoracji malarskiej. Polichromie pochodzą prawdopodobnie z drugiej połowy XVIII wieku.
Na stropie prezbiterium zachowały się motywy roślinne oraz symbole religijne. Można tutaj dostrzec między innymi Oko Opatrzności, hierogramy Chrystusa i Maryi oraz przedstawienie Ducha Świętego.
Dzięki tym odkryciom wnętrze świątyni odzyskało część swojego dawnego blasku.
Zabytkowy cmentarz pełen tajemnic
Kościół otacza jeden z najcenniejszych przykościelnych cmentarzy w województwie śląskim. Spacerując między starymi nagrobkami, można odkryć wiele ciekawych historii.
Znajdują się tutaj groby dzieci słynnego szkockiego przemysłowca Johna Baildona. Spoczywają również dawni proboszczowie parafii oraz przedstawiciele śląskich rodów ziemiańskich.
Uwagę przyciągają klasycystyczne płyty nagrobne z lat 20-tych XIX wieku. Wyróżniają je symbole przemijania, takie jak urna opleciona wężem czy motywy związane ze śmiercią.
Jednym z najbardziej zagadkowych obiektów pozostaje złamana kolumna stojąca przy prezbiterium. Według lokalnych przekazów została wystawiona ku pamięci Fryderyka Holtze przez jego syna Richarda, jednego ze współzałożycieli Katowic.
Średniowieczna kuna i inne ciekawostki
Przy kamiennym murze otaczającym kościół można zobaczyć zachowaną żelazną kunę. W średniowieczu służyła ona do publicznego karania osób skazanych za różne przewinienia.
To niezwykle rzadki zabytek, który przypomina o dawnych zwyczajach oraz systemie wymierzania kar.
W pobliżu mieści się także kamienna Boża Męka z 1878 roku oraz okazały dąb szypułkowy będący pomnikiem przyrody.
Remont, który uratował bezcenny zabytek
Po wybudowaniu nowego kościoła parafialnego w 2007 roku zabytkowa świątynia przestała pełnić funkcję kościoła parafialnego. Przez pewien czas pojawiały się nawet pomysły jej przeniesienia.
Mieszkańcy Bełku nie zgodzili się jednak na taki scenariusz. Dzięki ich zaangażowaniu oraz wsparciu konserwatorów zabytków rozpoczęto kompleksowe prace ratunkowe.
W latach 2012-2016 przeprowadzono szeroko zakrojony remont konstrukcji, dachów, wieży oraz elewacji. Dzięki temu kościół zachował swój wyjątkowy charakter dla kolejnych pokoleń.
Dlaczego warto odwiedzić kościół św. Marii Magdaleny w Bełku?
To miejsce zachwyci każdego miłośnika historii, architektury i lokalnych ciekawostek. Drewniana świątynia, zabytkowy cmentarz, unikatowa kuna oraz bogata historia tworzą wyjątkową atrakcję turystyczną województwa śląskiego.
Jeżeli podróżujesz po Śląsku i szukasz mniej znanych, ale niezwykle wartościowych zabytków, Bełk powinien znaleźć się na Twojej liście miejsc do odwiedzenia. To prawdziwa perełka Szlaku Architektury Drewnianej, która pozwala przenieść się w czasie o kilkaset lat.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
