Drewniana cerkiew Budesti Susani – ukryty skarb Maramureszu
W sercu rumuńskiego regionu Maramuresz, w malowniczej dolinie rzeki Cosău, znajduje się wyjątkowy zabytek – Cerkiew Budesti Susani (cerkiew górna). Ta drewniana świątynia z 1760 roku to nie tylko przykład tradycyjnej architektury, ale także świadectwo wielowiekowej historii, duchowości i lokalnego rzemiosła.
Początki wsi i pierwsze ślady historii
Historia miejscowości Budești sięga XIV wieku. Pierwsza wzmianka o wsi pojawiła się w 1361 roku, kiedy to nosiła nazwę Buthfalva, czyli „wieś Buda”. Co ciekawe, przez kolejne stulecia nazwa ewoluowała, jednak zawsze nawiązywała do swojego założyciela.
Z biegiem czasu Budești stało się ważnym punktem na mapie regionu. Funkcjonowały tu kopalnie złota i żelaza, szczególnie intensywnie eksploatowane w XIX wieku. Ponadto wieś słynęła z tradycyjnych warsztatów – młynów, foluszy czy tartaków. Dzięki temu rozwijało się rzemiosło, które do dziś stanowi ważną część lokalnej tożsamości.
Budowa cerkwi w 1760 roku
Obecna drewniana cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja została wzniesiona w 1760 roku, najprawdopodobniej na miejscu starszej świątyni. Co istotne, zachowały się elementy jeszcze wcześniejsze – na przykład drzwi królewskie ikonostasu datowane są na 1628 rok.
Zgodnie z inskrypcją wewnątrz świątyni, budowę oraz polichromię zrealizowano z inicjatywy lokalnego duchownego, popa Ionașa. Malowidła wykonał znany artysta Alexandru Ponehalschi, który pozostawił po sobie charakterystyczny styl widoczny w wielu cerkwiach Maramureszu.
Przebudowy i zmiany w XIX wieku
W XIX wieku świątynia przeszła istotne zmiany. Przede wszystkim wydłużono przedsionek (pronaos), co sprawiło, że budowla różni się od klasycznych proporcji maramureskich cerkwi. W efekcie wieża nie znajduje się już na samym końcu budynku, lecz bliżej jego środka.
Dodatkowo zmieniono część okien i wejście, a także wprowadzono nowe elementy konstrukcyjne. Mimo tych modyfikacji, świątynia zachowała swój unikalny charakter i autentyczność.
Architektura – prostota i funkcjonalność
Cerkiew ma formę prostokątną, co jest typowe dla regionu. Całość przykrywa jednolity dach z podwójnym okapem, który chroni drewniane ściany przed warunkami atmosferycznymi.
Budowlę wykonano głównie z drewna jodłowego, natomiast elementy konstrukcyjne, takie jak portal czy próg, powstały z trwałego drewna dębowego. Wnętrze podzielono tradycyjnie na trzy części: przedsionek, nawę i ołtarz.
Malowidła i ikonostas – duchowość zamknięta w kolorach
Choć część oryginalnych malowideł nie zachowała się do dziś, wnętrze cerkwi nadal zachwyca. Szczególnie wyróżnia się ikonostas oraz sceny biblijne rozmieszczone na ścianach nawy.
Na północnej ścianie zobaczymy sceny ze Starego Testamentu, takie jak Adam i Ewa czy stworzenie świata. Co ciekawe, artysta umieścił w nich także egzotyczne zwierzęta, jak lew czy wielbłąd, obok tych znanych z lokalnego krajobrazu.
Z kolei południowa ściana przedstawia sceny Męki Pańskiej. Na uwagę zasługuje „Ostatnia Wieczerza”, ukazana przy stole w kształcie podkowy – co nawiązuje do tradycji hellenistycznej.
Kolorystyka malowideł jest intensywna, ale harmonijna. Dominują czerwienie, błękity, żółcie i zielenie na jasnym tle, co przypomina iluminacje średniowiecznych manuskryptów.
Ikony i detale o wyjątkowym znaczeniu
W cerkwi znajdują się także cenne ikony z XVI i XVII wieku. Jedna z najbardziej symbolicznych przedstawia Chrystusa, z którego ciała wyrasta winorośl. Motyw ten odnosi się do ofiary i odkupienia.
Drzwi ikonostasu z 1628 roku są szczególnie interesujące. Widnieją na nich czterej ewangeliści, a styl wykonania wskazuje na wpływy sztuki mołdawskiej z XV i XVI wieku.
Budești i legenda o Pintei Viteazul
Z miejscowością związana jest również postać legendarnego hajduka – Grigore Pintea, znanego jako Pintea Viteazul. Według lokalnych przekazów miał on działać właśnie w tej okolicy, a jego ślady odnaleźć można w nazwach miejscowych.
Co więcej, w pobliskiej cerkwi Budesti Josani (dolna cerkiew) przechowywane są elementy jego uzbrojenia, co dodatkowo podsyca zainteresowanie turystów i miłośników historii.
Cerkiew dziś – między historią a turystyką
Po burzliwych losach XX wieku, w tym przejęciu przez władze komunistyczne w 1948 roku, świątynia wróciła do greckokatolickiej wspólnoty w 2010 roku. Od 2012 roku ponownie odbywają się tu nabożeństwa.
Dziś cerkiew znajduje się na liście zabytków historycznych i stanowi ważny punkt na turystycznej mapie Maramureszu. Jest także doskonałym przykładem drewnianej architektury sakralnej Europy Wschodniej.
Dlaczego warto odwiedzić Budesti Susani?
To miejsce zachwyca nie tylko architekturą, ale także atmosferą. Spokój doliny Cosău, tradycyjna zabudowa oraz bogata historia sprawiają, że wizyta tutaj staje się wyjątkowym doświadczeniem.
Jeśli interesują Cię góry, historia, drewniane budownictwo i autentyczne miejsca z duszą – Budești Susani zdecydowanie powinno znaleźć się na Twojej liście podróży.
Źródło:
[1] https://maramures.culturamm.ro/
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
