Drewniany kościół na przełęczy Kubalonka – zabytkowa architektura
Dzięki malowniczemu położeniu pomiędzy Wisłą a Trójwsią Beskidzką, kościół w Kubalonce jest nie tylko miejscem kultu, ale również ważnym punktem krajobrazowym i turystycznym Beskidu Śląskiego.
Szlak Architektury Drewnianej
Kościół w Kubalonce znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego, w tzw. pętli beskidzkiej. Szlak ten obejmuje najcenniejsze drewniane obiekty sakralne regionu i stanowi jedną z największych atrakcji kulturowych południowej Polski. Obecność świątyni na tym szlaku potwierdza jej wysoką wartość historyczną i architektoniczną.
Początki świątyni w Przyszowicach
Historia kościoła w Kubalonce sięga 1779 roku, kiedy to świątynia została wzniesiona w miejscowości Przyszowice koło Gliwic, na Górnym Śląsku. Pełniła tam funkcję kościoła przycmentarnego. Budowlę wykonano w konstrukcji zrębowej z drewna, zgodnie z tradycją śląskiego budownictwa sakralnego.
Zniszczenia wojenne i odbudowa
W styczniu 1945 roku, podczas działań wojennych, kościół w Przyszowicach został poważnie zniszczony w wyniku ostrzału artyleryjskiego. Zniszczeniu uległ dach, nawa główna wraz z wieżą oraz znaczna część polichromii. Dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności świątynię odbudowano w latach 1947–1949, zachowując jej pierwotny charakter.
Przeniesienie kościoła na Kubalonkę
Decyzją Kurii Diecezjalnej w Katowicach z dnia 7 sierpnia 1957 roku postanowiono przekazać kościół parafii w Istebnej. Jesienią tego samego roku świątynia została rozebrana i przeniesiona na Kubalonkę. Jeszcze przed nadejściem zimy ponownie ją złożono w nowej lokalizacji.
Kościół w Kubalonce oddano do użytku w 1958 roku, jednak władze komunistyczne nie wyraziły zgody na pełne wykorzystanie obiektu do celów liturgicznych.
Okres muzealny i rektorat
W latach 1958–1967 kościół w Kubalonce pełnił funkcję placówki muzealnej, prezentując ekspozycję sztuki sakralnej Górnego Śląska. Był to okres, w którym świątynia zachowała swoje wyposażenie, ale nie mogła w pełni realizować funkcji religijnych.
W 1971 roku ustanowiono przy niej rektorat. Msze Święte odprawiano wówczas jedynie w wybrane święta, takie jak Wielkanoc, Boże Narodzenie oraz odpust.
Utworzenie parafii
Przełomowym momentem w historii obiektu było 14 września 1983 roku, kiedy biskup Herbert Bednorz erygował parafię Podwyższenia Krzyża Świętego w Kubalonce. Od tego czasu kościół w Kubalonce pełni nieprzerwanie funkcję parafialną. Obecnie parafia należy do dekanatu istebniańskiego diecezji bielsko-żywieckiej.
Architektura kościoła w Kubalonce
Kościół w Kubalonce jest drewniany, jednonawowy i bezwieżowy. Został wzniesiony w konstrukcji zrębowej. Prezbiterium skierowane jest ku północy, co czyni go świątynią nieorientowaną. Całość nakrywa dwuspadowy dach gontowy z szerokimi, wydatnymi okapami, które od frontu łączą się z drewnianym ogrodzeniem.
To rozwiązanie architektoniczne jest unikatowe na skalę Śląska. W pierwotnej lokalizacji chroniło kościół stojący na skraju wsi przed śniegiem nawiewanym z pól.
Wieżyczka i elementy zewnętrzne
Na kalenicy dachu znajduje się czworoboczna barokowa wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona kopułą z latarnią. Od frontu do nawy przylega kruchta, nakryta skośnym dachem. Kościół stoi na zboczu wzgórza, a prowadzą do niego strome schody od strony drogi z Istebnej do Wisły.
Wnętrze i wyposażenie świątyni
Wnętrze kościoła w Kubalonce zachowało w większości barokowy charakter. Wyposażenie pochodzi głównie z XVII i XVIII wieku. Najcenniejszym elementem jest barokowy ołtarz główny z XVIII wieku z obrazem Ukrzyżowania, figurą Boga Ojca oraz rzeźbami aniołów.
Na szczególną uwagę zasługuje również ambona z 1697 roku, ozdobiona płaskorzeźbami czterech Ewangelistów, figurą Chrystusa oraz rzeźbą Ducha Świętego. Zachowały się także XVIII-wieczne ławki oraz XIX-wieczne stacje Drogi Krzyżowej.
Kradzieże i ochrona zabytku
W latach 1988 oraz 2001 kościół w Kubalonce padł ofiarą włamań, w wyniku których skradziono część zabytkowego wyposażenia. Wydarzenia te przyczyniły się do zwiększenia ochrony obiektu i podkreśliły potrzebę troski o drewniane dziedzictwo sakralne regionu.
Kościół w Kubalonce dziś
Obecnie kościół w Kubalonce jest czynną świątynią parafialną, otwartą podczas nabożeństw. Stanowi jedną z największych atrakcji kulturowych okolic przełęczy Kubalonka oraz ważny punkt na mapie Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
Dzięki swojej historii, architekturze i malowniczemu położeniu, kościół w Kubalonce pozostaje wyjątkowym świadectwem drewnianej architektury sakralnej i duchowego dziedzictwa Beskidu Śląskiego.
Z przełęczy na Kubalonce można dość szybko zjechać do Wisły Czarne — polecamy tam zatrzymać się nad zaporą wodną oraz by zobaczyć wodospad w Białej Wisełce, który także opisujemy.
Żródło:
[1] Strona parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Kubalonce (Istebna)
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
