Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku – największy skansen Polski, który musisz zobaczyć
Jeżeli szukasz miejsca, które łączy historię, góry i wyjątkową architekturę drewnianą, to Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku będzie strzałem w dziesiątkę. To największy skansen w Polsce i jeden z najciekawszych w Europie. Co ważne, leży niedaleko Bieszczadów, dlatego świetnie wpisuje się w plan podróży po południowo-wschodniej Polsce.
Początki – jak powstał największy skansen w Polsce
Historia muzeum zaczyna się w 1958 roku. Właśnie wtedy, z inicjatywy Jerzego Tura oraz Aleksandra Rybickiego, powołano pierwsze powojenne muzeum etnograficzne w Polsce. Co ciekawe, od początku miało ono charakter eksperymentalny, ponieważ nikt wcześniej nie tworzył tak dużego parku etnograficznego na tak zróżnicowanym terenie.
Już w latach 60-tych zaczęto przenosić pierwsze obiekty. Wśród nich znalazły się m.in. XVII-wieczne chałupy, cerkwie i budynki gospodarcze. Następnie, w 1966 roku, skansen został oficjalnie otwarty dla zwiedzających. Od tego momentu rozwijał się bardzo dynamicznie.
W kolejnych dekadach muzeum nie tylko powiększało swoje zbiory, ale także wypracowało nowoczesne metody konserwacji drewna. Co więcej, jego statut stał się wzorem dla innych skansenów w Polsce.
Drewniana architektura i życie dawnych mieszkańców
Spacerując po skansenie, szybko zauważysz, że to nie jest zwykłe muzeum. To żywa opowieść o dawnym życiu na pograniczu kultur.
Na obszarze aż 38 hektarów zgromadzono ponad 100 obiektów z okresu od XVII do XX wieku.
Znajdziesz tu:
- tradycyjne chaty i zagrody
- cerkwie i kościoły
- wiatraki i młyny
- warsztaty rzemieślnicze
- obszar związany z przemysłem naftowym
Szczególnie wyróżnia się architektura sakralna. Drewniane cerkwie i kościoły zachwycają detalami oraz harmonią z krajobrazem.
Skansen w Sanoku: cztery światy – grupy etnograficzne
Jednym z największych atutów muzeum jest jego układ. Całość podzielono na sektory odpowiadające dawnym grupom etnograficznym:
Pogórzanie i Dolinianie
To ludność rolnicza zamieszkująca niższe tereny. Ich zabudowa jest bardziej uporządkowana, a gospodarstwa rozbudowane.
Łemkowie
Ich wsie ciągnęły się wzdłuż rzek. Charakterystyczne są długie, drewniane chyże, w których pod jednym dachem mieściło się całe gospodarstwo.
Bojkowie
Górale połonin. Ich zabudowa była zwarta i funkcjonalna. Co ciekawe, często wszystko znajdowało się w jednym budynku.
Dzięki takiemu podziałowi masz wrażenie, że przenosisz się z jednej wsi do drugiej.
Galicyjski rynek – małe miasteczko sprzed wieku
Jedną z największych atrakcji jest rekonstrukcja galicyjskiego miasteczka. Ten sektor powstał na początku XXI wieku, ale jego idea sięga lat 80-tych.
Znajdziesz tu:
- aptekę
- pocztę
- zakłady rzemieślnicze
- domy mieszczańskie
Co ważne, wnętrza są w pełni wyposażone. Dzięki temu łatwo wyobrazić sobie życie mieszkańców przełomu XIX i XX wieku.\
Przemysł naftowy – mniej znane oblicze regionu
Niewiele osób wie, że Podkarpacie to kolebka przemysłu naftowego. Dlatego w skansenie powstał także sektor przemysłowy.
Zobaczysz tam:
- wieże wiertnicze
- kiwony (pompy – tzw. żurawie pompowe)
- urządzenia wydobywcze
To ciekawy kontrast dla sielskiej, wiejskiej architektury.
Ciekawostki, które warto znać
- Skansen był planem filmowym dla wielu produkcji, m.in. Wołyń.
- Na terenie muzeum znajduje się dawna osada celtycka.
- W 1994 roku pożar zniszczył część obiektów, jednak większość odbudowano.
- Kolekcja ikon należy do największych w Polsce.
Dlaczego warto odwiedzić Skansen w Sanoku?
To miejsce działa na wyobraźnię. Z jednej strony masz kontakt z historią, a z drugiej – ciszę i naturę. Co więcej, spacer po skansenie to świetny sposób na odpoczynek od współczesności.
Jeżeli lubisz:
- góry i krajobrazy
- historię pogranicza
- drewnianą architekturę
To zdecydowanie powinieneś wpisać Sanok na swoją listę podróży.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
