Drewniana perła UNESCO – kościół św. Michała Archanioła w Dębnie

SPIS TREŚCI

Zwiń

Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim to wyjątkowy przykład gotyckiej, drewnianej architektury sakralnej, który zachował się w niemal niezmienionej formie od XV wieku. Położony w malowniczej części Podhala, stanowi jeden z najważniejszych polskich zabytków i został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi kościołami południowej Małopolski, takimi jak Kościół Przemienienia Pańskiego i Matki Boskiej Częstochowskiej w Krynicy-Zdroju. Świątynia wyróżnia się harmonijną sylwetką, unikatową polichromią oraz bogatym wyposażeniem, przyciągającym turystów i badaczy z całego świata.

Historia kościoła w Dębnie

Pierwszy kościół w Dębnie istniał prawdopodobnie już w XIII wieku, a pierwsza wzmianka pochodzi z 1335 roku. Obecny obiekt powstał w drugiej połowie XV wieku na miejscu wcześniejszej świątyni. W około 1500 roku powstała unikatowa polichromia patronowa. Zachowała się w całości do dziś i uznawana jest za najstarszą tego rodzaju w Europie. Tryptyk ołtarza głównego powstał w pierwszej dekadzie XVI wieku. W 1601 roku dobudowano wieżę w konstrukcji słupowo-ramowej, a prezbiterium i nawę otaczają zadaszone soboty pochodzące z XVIII/XIX wieku. Kościół był wielokrotnie doceniany – nominowano go do konkursu „7 cudów Polski” oraz dwukrotnie, w 1996 i 1998 roku, wpisano na listę World Monuments Watch jako obiekt zagrożony.

Architektura zewnętrzna

Kościół jest orientowany, z prezbiterium skierowanym na wschód. Zbudowano go z drewna modrzewiowego i jodłowego bez użycia gwoździ, a belki łączono na zrąb i wzmacniano kołkami. Nawa główna i prezbiterium pochodzą z XV wieku, dach jednokalenicowy pokryty gontem. Wieża z 1601 roku, o wysokości 15 metrów, ma konstrukcję słupowo-ramową z izbicą i ostrosłupowym hełmem. Ściany oszalowane są deskami zakończonymi ozdobną koronką. Zadaszone soboty otaczają nawę i prezbiterium, pełniąc dawniej funkcję ochrony przed deszczem i słońcem.

Wnętrze i wyposażenie

Wnętrze kościoła zachwyca unikatową polichromią z około 1500 roku, wykonaną w 33 kolorach i obejmującą 77 motywów w 12 układach. Przedstawia ornamenty roślinne, geometryczne, zwierzęta oraz sceny figuralne, w tym jelenie w pościgu czy św. Jerzego zabijającego smoka. W prezbiterium znajduje się cenny tryptyk ołtarza głównego z początku XVI wieku, przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem, św. Michała Archanioła i św. Katarzynę, a po zamknięciu skrzydeł – sceny pasyjne. Boczne ołtarze z XVII wieku zawierają gotyckie rzeźby świętych, a w nawie znajdują się m.in. najstarszy w Polsce obraz sztalugowy (kopię oryginału z 1280 roku), figura św. Mikołaja z około 1420 roku, tabernakulum XIV wieku, dzwonki z XV wieku i chorągiew husarska z 1683 roku, dar Jana III Sobieskiego. Wnętrze uzupełniają dzieła ludowego twórcy Józefa Janosa, m.in. konfesjonał, świecznik i kapliczka pod chórem.

Otoczenie i zwiedzanie

Kościół otacza drewniane ogrodzenie oraz stary cmentarz, a do wnętrza prowadzą dwa wejścia – od strony zachodniej i południowej. Na zewnątrz znajdują się także kapliczki i elementy nowego wyposażenia autorstwa Józefa Janosa. Zwiedzanie jest bezpłatne od 1 maja do 31 października, a w pozostałym okresie po wcześniejszej rezerwacji. Obiekt znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej oraz Szlaku Gotyckim. Będąc w okolicy polecamy odwiedzić także Kościół Świętej Trójcy i św. Antoniego Opata w Łopusznej.

Ciekawostki

1. Jedyny drewniany kościół nominowany do konkursu „7 cudów Polski”.
2. Miejsce kręcenia sceny ślubu Janosika z Maryną w serialu „Janosik” (1973).
3. Dwukrotnie na liście World Monuments Watch jako obiekt zagrożony (1996, 1998).
4. Według legendy kościół wybudowali zbójnicy, którzy ujrzeli św. Michała podczas ucieczki po napadzie.

SERIA: DREWNIANYM SZLAKIEM

Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.

Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.

→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”