Kościół katolicki w Kamienicy (Bielsko-Biała) – historia i zwiedzanie
Kamienica w średniowieczu – początki osady
Zanim powstał kościół, istniała wieś. Okolicę dzisiejszej Kamienicy nazywano niegdyś Stainfeld (Kamieniec) – nazwa ta nawiązywała do rozległych żwirowisk. Już w 1285 roku biskup wrocławski Tomasz wspomniał Kamienicę w piśmie skierowanym do księcia opolskiego, domagając się zwrotu zagarniętych dóbr kościelnych.
W 1312 roku książę Mieszko I Cieszyński wymienił Kamienicę w dokumencie dotyczącym nadania lasu Bielsku (niem. Bielitz). Z kolei od 1326 roku przez teren wsi przebiegała droga bydlęca z prawem zabudowy – ważny szlak handlowy łączący Kraków z Ołomuńcem. Kamienica znalazła się więc na trasie wymiany towarowej, co sprzyjało jej rozwojowi.
W 1335 roku wieś odnotowano w rejestrach świętopietrza, a w 1424 roku – po nadaniu prawa mili (przywilej handlowy) miastu Bielsko – objęto ją zasięgiem cechowej organizacji rzemiosła.
Czeskie osadnictwo i „Gmina Braci Czeskich”
Okolica porośnięta gęstą puszczą przyciągnęła morawsko-czeskich drwali. Otrzymali oni od księcia cieszyńskiego zgodę na karczowanie lasów, budowę domów i uprawę ziemi. W ten sposób powstała osobna gmina, określana jako „Gmina Braci Czeskich”.
To właśnie ta społeczność odegrała kluczową rolę w powstaniu pierwszego kościoła w Kamienicy.
W 1547 roku morawsko-czescy drwale zbudowali z własnych funduszy drewniany kościół w Kamienicy. Trzy lata później, w 1550 roku, powstał ołtarz główny z trójdzielnym obrazem na drewnie. Dziś ten zabytek znajduje się w zbiorach Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej.
W świątyni znajdowały się również dwa inne obrazy: przedstawienie Zmartwychwstałego Zbawiciela oraz kompozycja autorstwa Centnera. Niestety dzieła te nie zachowały się do naszych czasów. W 1553 roku wzniesiono wąską drewnianą ambonę – także przechowywaną dziś w tym muzeum.
Reformacja i zmiana wyznania
W 1560 roku, pod wpływem nauki Marcina Lutra i przykładu księcia cieszyńskiego, kościół przejęli protestanci. Sytuacja zmieniła się dopiero w 1630 roku, gdy – na mocy cesarskiego zarządzenia o zwrocie świątyń katolikom – kościół wrócił do wiernych katolickich. Od tej chwili stał się filią parafii św. Mikołaja w Bielsku.
Około 1660 roku patronką kościoła została św. Małgorzata (wcześniej patronował mu św. Jakub).
Co ciekawe, jeszcze w XIX wieku liczba protestantów w Kamienicy była bardzo duża. W 1828 roku, gdy do Bielska przybył ks. Opolski, funkcje dzwonnika, kościelnego i radnego pełnili protestanci.
Do 1905 roku drewniany kościół pozostawał najstarszą i największą drewnianą świątynią w okolicach Bielska na terenie Śląska. W tym samym roku został rozebrany.
Budowa nowego kościoła (1897–1899)
17 marca 1894 roku powstało w Kamienicy Katolickie Stowarzyszenie, którym przez lata kierował Ludwik Knaus. Członkowie podjęli decyzję o budowie nowej świątyni z okazji 50-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa I.
Budowę rozpoczęto w sierpniu 1897 roku według projektu wiedeńskiego architekta Karola Stainhofera. Wykonawcą został Andreas Walczok z Bielska (architekt i budowniczy niemieckiego pochodzenia). Koszt inwestycji wyniósł 60 tysięcy guldenów.
Wśród ofiarodawców znaleźli się m.in. papież Leon XIII oraz kardynał Georg Kopp. Ich nazwiska uwieczniono na marmurowej tablicy fundacyjnej.
11 czerwca 1899 roku kardynał Kopp dokonał uroczystej konsekracji nowej świątyni. W metalowej puszce pod wieżą umieszczono dokument budowy datowany na 3 lipca 1898 roku.
Architektura kościoła św. Małgorzaty
Obecny kościół wzniesiono w stylu neoromańsko-neogotyckim na planie krzyża.
Kościół w Kamienicy:
- ma 25 metrów długości i 11 metrów szerokości,
- posiada asymetryczną, wieloboczną wieżę z wysmukłym hełmem,
- osiąga wysokość 40 metrów od strony głównego wejścia,
- pokryta jest spadzistym dachem z miedzianej blachy.
Podczas I wojny światowej z wieży zabrano dwa dzwony na potrzeby działań wojennych.
Kościół w Kamienicy: XX wiek – modernizacje i przebudowy
W latach 60-tych XX wieku przeprowadzono radiofonizację i montaż ogrzewania, wyremontowano dach oraz wieżę. Z kolei w 1968 roku biskup Herbert Bednorz konsekrował trzy nowe dzwony.
W latach 1976–1982 gruntownie przebudowano wnętrze. Rozebrano dawny ołtarz główny, obłożono ścianę prezbiterium kamiennymi płytami, zamurowano rozetę i wkomponowano nowe tabernakulum w znak krzyża. W 1979 roku konsekrowano nowy ołtarz. Powstała także nowa chrzcielnica i ambona.
W 1990 roku odnowiono zakrystię i utworzono kaplicę św. Antoniego. W latach 1991–1995 pokryto cały dach miedzią, odnowiono elewację i wykonano nowe chodniki oraz ogrodzenie. W 1999 roku położono nową posadzkę, a w 2010 roku zainstalowano nowoczesne nagłośnienie i rzutnik.
Do 1992 roku parafia należała do diecezji katowickiej. Kościół w Kamienicy jak widać – skrywa wiele więcej niż się wydaje.
Patronka parafii – św. Małgorzata
Patronką parafii jest Małgorzata z Antiochii – dziewica i męczennica z przełomu III i IV wieku. Według tradycji poniosła śmierć za wiarę podczas prześladowań za cesarza Dioklecjana. Jej kult w średniowieczu był bardzo rozpowszechniony, a wizerunek świętej znajduje się w herbach wielu miast.
Odpust parafialny odbywa się w niedzielę poprzedzającą 13 lipca.
Szkoła i Ochotnicza Straż Pożarna
W 1834 roku z inicjatywy ks. Mateusza Opolskiego powstała pierwsza szkoła w Kamienicy (dzisiejsza ul. Karpacka 148). W roku 1894 rozpoczęto budowę nowej szkoły katolickiej – obecnie funkcjonuje jako Szkoła Podstawowa nr 23.
W 1902 roku Niemcy założyli Straż Pożarną. Nową Ochotniczą Straż Pożarną powołano 1 października 1931 roku. W dniu św. Floriana odprawia się uroczystą Mszę świętą w intencji strażaków.
Źródło:
[1] http://www.parafiakamienica.bielsko.pl/
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
