Kościół św. Walentego w Bieruniu Starym – historia i architektura
Pierwsza wzmianka
Pierwszą pisemną wzmiankę w 1628 roku sporządził Johann Hoffman, ostatni ewangelicki dziekan pszczyński, który wizytował kościół. Obiekt pierwotnie był poza granicami Bierunia, o czym wizytator pisał następującymi słowami: „Miasteczko Bieruń ma dwa kościoły, jeden w mieście i drugi poza miastem”.
Przypuszczalnie świątynia została wzniesiona pod koniec XVI wieku lub na początku XVII wieku. W latach 1677 – 1680 zastępował kościół parafialny św. Bartłomieja, który spłonął w czasie pożaru miasta (podobna sytuacja miała miejsce w 1845 roku).
W 1725 roku gruntownie wyremontowany zmienił swój zewnętrzny wygląd. 14 października 1929 roku uznano go za zabytek, a gruntowną renowację wnętrza, z inicjatywy ks. dziekana Jana Trochy zrealizowano w 1941 roku.
2 maja 1971 został spalony przez wadliwą instalację elektryczną. Zaczęto go odbudowywać, jednak 14 marca 1972 ponownie spłonął przez umyślne podpalenie.
Kościół św. Walentego
Kościół jednonawowy o konstrukcji zrębowej jest orientowany i w części północnej otoczony drewnianym ogrodzeniem z murowanymi słupkami. Charakteryzuje go zwarta bryła nakryta dwuspadowym dachem z gontu o zróżnicowanych wysokościach. Wtórna sygnaturka z drugiej połowy wieku z cebulastym hełmem została zlokalizowana w obrębie połaci.
Posiada prezbiterium w kształcie prostokąta, które zamyka trójboczna absyda z pozornym sklepieniem kolebkowym, zakrystią od strony północnej i przedsionka po stronie zachodniej. W środku oszalowane drewniane elewacje (nie licząc absydy).
W obszarze kruchty znajduje się wejście główne. Sama kruchta z sobotami mieści się w obrębie południowej elewacji (trzyosiowej) oraz północnej (dwuosiowej). Na wschodzie w obrębie elewacji wyraźnie widoczna absyda z przydaszkiem. Polichromie wykonał Roman Nyga po pożarze z 1972 roku. W obrębie stropu znajduje się dodatkowy element ozdobny stanowiący obramowanie w postaci bordiury w formie liści akantu.
Wyposażenie
Na wyposażenie składa się warty zobaczenia ołtarz główny z nastawą pochodzącą z XVII wieku oraz dwoma obrazami św. Walentego z 1729 roku (artysta nieznany) i z 1907 roku autorstwa Jana Nygi (można je oglądać zamiennie) oraz figurami przedstawiającymi dwóch biskupów, Oko Opatrzności, Trójce Świętą oraz Św. Piotra i Pawła.
W obrębie przednich kolumn architrawu zachowały się natomiast dwa barokowe putta. Wnętrze doświetlają późnobarokowe drewniane żyrandole, które ozdobione są kryształem górskim. W kościele można podziwiać także obraz Matki Boskiej Bieruńskiej oraz XVII-wieczne ośmiogłosowe organy z 1650 roku, przeniesione w 1845 roku z Orzesza.
Kult patrona
W sanktuarium mieszczą się autentyczne relikwie św. Walentego, których autentyczność potwierdzono dokumentem z 28 lutego 1961 roku. Pielgrzymują do niego chorzy i zakochani, którzy proszą świętego o łaski, którego opiewa wielka legenda. Święty Walenty (zaliczany do czternastu Świętych Wspomożycieli) patronuje osobom z chorobami umysłowymi i padaczki.
W przeszłości do opętanych zaliczano także samobójców i zabójców, którym odmawiano posługi duszpasterskiej po śmierci. Kult św. Walentego w Bieruniu znany jest od średniowiecza.
Do dnia dzisiejszego śpiewana jest tutaj pieśń „O tym świętym Walencinie”, a nabożeństwo do św. Walentego jest odprawiane na tych ziemiach XVII wieku. Już w międzywojniu 14 lutego odprawiano huczny odpust, gdzie dzieci zwalniano ze szkół. Pielgrzymi tego dnia obecnie po mszach świętych przechodzą na kolanach wokół prezbiterium i całują relikwie tego świętego.
Niedaleko kościoła od 2008 roku stoi pomnik św. Walentego, będącego dzisiaj patronem całego miasta. Warto także dodać, że kościół znajduje się w obrębie cmentarza. 13 lutego 2018 abp Skworc pobłogosławił nowy dzwon, który ma 40 kg i dostał imię Stanisław Kardynał Nagy.
/Kardynał Nagy (1921-2013) mieszkaniec Bierunia, należał do zgromadzenia księży sercanów i był profesorem teologii oraz przyjaźnił się z
Karolem Wojtyłą./
Źródła:
[1] https://fotopolska.eu/
[2] https://www.naszlaku.com/
[3] https://zabytek.pl/
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
