Poienile Izei – niezwykła cerkiew UNESCO i tajemnice malowideł przedstawiających piekło
Początki i rozwój – historia sięgająca XVII wieku
Najważniejszym zabytkiem Poienile Izei jest cerkiew św. Paraskewy, wzniesiona najprawdopodobniej w pierwszej połowie XVII wieku. W zależności od źródeł przyjmuje się datę 1604 lub 1632, co pokazuje, że jej historia nie jest do końca jednoznacznie udokumentowana. Już sam fakt jej powstania w tak wczesnym okresie świadczy jednak o znaczeniu tej osady na mapie regionu. Co więcej, niektóre elementy konstrukcyjne sugerują, że tradycje budowlane w tym miejscu mogą być jeszcze starsze i sięgać nawet okresu sprzed XV wieku.
Świątynia powstała z drewna jodłowego, natomiast najniższe belki i konstrukcja wieży wykonane zostały z dębu. Budowla stoi na kamiennej podmurówce i od początku pełniła funkcję centrum życia religijnego i społecznego. Z biegiem czasu była odnawiana, szczególnie w latach 60-tych XX wieku, kiedy przeprowadzono prace konserwatorskie.
Architektura – prostota i symbolika
Cerkiew w Poienile Izei to klasyczny przykład stylu charakterystycznego dla Marmaroszu. Jej bryła jest prosta, ale jednocześnie niezwykle harmonijna. Dach pokryty gontem ma formę dwukalenicową, a nad całością góruje smukła wieża.
Warto zwrócić uwagę na kilka detali:
- konstrukcja z ręcznie ciosanych belek,
- wyraźny podział wnętrza na część męską i żeńską,
- charakterystyczna wieża zakończona ostrym hełmem.
Co więcej, według lokalnych przekazów, na szczycie wieży umieszczono półksiężyc, aby chronić świątynię przed najazdami tureckimi i tatarskimi. Dzięki temu cerkiew miała przetrwać trudne czasy.
Wnętrze – malowidła, które opowiadają historie
Największym skarbem świątyni są polichromie wykonane pod koniec XVIII wieku, dokładniej w latach 1793–1794. Malowidła przedstawiają sceny ze Starego i Nowego Testamentu, jednak to, co je wyróżnia, to niezwykła ekspresja.
Szczególnie zapadają w pamięć przedstawienia piekła. Są one bardzo sugestywne i pełne symboliki. Można zobaczyć sceny ukazujące kary za konkretne grzechy, co miało działać dydaktycznie na wiernych. Dzięki temu malowidła nie tylko zdobiły wnętrze, ale również uczyły i przestrzegały.
Kolorystyka polichromii jest bogata. Użyto między innymi:
- czerwieni cynobrowej (ocień czerwieni wpadający w kolor pomarańczowy),
- zieleni malachitowej (żywy zielonawo-niebieski kolor),
- błękitu azurytowego (niebieskiej odmiany kwarcu),
- ochry i bieli ołowiowej.
Farby przygotowywano techniką tempery jajowej, a całość pokrywano woskiem, co nadaje im charakterystyczny połysk.
Ciekawostki konserwatorskie – nauka w służbie historii
Badania przeprowadzone w XXI wieku pozwoliły dokładnie poznać skład użytych materiałów. Analizy wykazały, że podkład malarski zawierał wapno i gips, a pigmenty pochodziły zarówno z minerałów, jak i naturalnych barwników.
Co istotne, wyniki tych badań pomagają dziś w planowaniu przyszłych prac konserwatorskich. Dzięki nim można uniknąć uszkodzeń i zachować oryginalny charakter malowideł.
Współczesność – między tradycją a zmianą
Choć cerkiew zachowała swój historyczny charakter, krajobraz wsi nieco się zmienił. W jej pobliżu powstała nowa, murowana świątynia, która kontrastuje z tradycyjną zabudową. Mimo to Poienile Izei nadal przyciąga turystów szukających autentyczności.
Warto wiedzieć, że aby zwiedzić wnętrze cerkwi, trzeba odebrać klucz od jednego z mieszkańców, najczęściej z domu oznaczonego numerem 348 (w naszym przypadku akurat przechodziła jakaś Pani i jakoś tak naturalnie dostarczono klucze). To dodatkowo podkreśla lokalny i nieco kameralny charakter tego miejsca.
Dlaczego warto odwiedzić Poienile Izei?
Poienile Izei to idealne miejsce dla osób zainteresowanych historią, architekturą drewnianą oraz spokojną turystyką górską. Z jednej strony oferuje kontakt z naturą, z drugiej pozwala zanurzyć się w kulturze regionu.
Dlatego jeśli planujesz podróż po Rumunii, koniecznie uwzględnij tę miejscowość na swojej trasie. To miejsce, które łączy przeszłość z teraźniejszością w wyjątkowo autentyczny sposób.
Źródło:
[1] ISSN: 2067-533X International Journal of Conservation Science Volume 2, Issue 1, January-March 2011: 29-35 www.ijcs.uaic.ro
[2] https://la-casa-maramureseana.ro/
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
