Muzeum Kultury Szlacheckiej w Kopytowej – historia i tradycje szlacheckie
Dwór powstał na terenie dawnego folwarku cysterskiego. Przez wieki Kopytowa należała do dóbr zakonu cystersów z Koprzywnicy. Dzięki temu miejsce to ma wyjątkowo bogatą i dobrze udokumentowaną historię.
Początki Kopytowej i cysterskie dobra
Pierwsze wzmianki o Kopytowej sięgają I połowy XII wieku. Wówczas była to śródleśna osada należąca do rycerskiego rodu Bogoriów herbu Bogoria. W 1185 roku wieś wraz z innymi posiadłościami została przekazana cystersom z Koprzywnicy.
Co istotne, dobra te leżały wzdłuż ważnego szlaku handlowego prowadzącego do Bardiowa. Dzięki temu klasztor rozwijał swoje zaplecze gospodarcze. Kopytowa przez kolejne stulecia pełniła funkcję ważnego folwarku klasztornego.
Lokacja wsi i zmiany własnościowe
W XIV wieku część cysterskich wsi przeszła w ręce króla Kazimierza Wielkiego. W 1348 roku zasadźca Mikołaj z Kopytowej otrzymał zgodę na lokację wsi na prawie magdeburskim. Kilka lat później król sprzedał Kopytową Bogoriom.
Jednak już w 1388 roku wieś ponownie trafiła do cystersów. Od tego momentu funkcjonowały tu dwa folwarki: klasztorny oraz sołtysi. Przez wieki Kopytowa była częścią rozległego kompleksu dóbr zakonnych na Podkarpaciu.
Dwór i folwark cysterski
Zachowany do dziś układ przestrzenny dworu potwierdza jego związek z dawnym folwarkiem klasztornym. Obiekt znajduje się w obniżeniu terenu, w sąsiedztwie zabudowań gospodarczych oraz stawów.
Co więcej, czytelny jest dawny układ hydrograficzny. Trzy stawy, położone na różnych poziomach, służyły gospodarce wodnej. Taki układ był charakterystyczny dla cysterskich grangii.
Źródła pisane potwierdzają istnienie dworu już w XVII wieku. W 1659 roku został on obrabowany przez grupę beskidników, podobnie jak inne dwory w regionie.
Budowa dworu i jego rozbudowa
Obecny dwór powstał około 1700–1750 roku, nad starszymi piwnicami z XVIII wieku. Po kasacie dóbr klasztornych przez Austriaków, około 1830 roku obiekt nabył ziemianin Mikołaj Kotarski.
W tym czasie drewniana część dworu została gruntownie przebudowana. Następnie właścicielami zostali Bronisław Jordan Rozwadowski i jego żona Eligia. Około 1860 roku rozbudowali oni dwór o salon, alkierz i gabinet.
W kolejnych latach zmienił się dach, usunięto werandę oraz charakterystyczne kolumny. To całkowicie odmieniło wygląd budynku.
Upadek i dewastacja w XX wieku
W 1918 roku dwór nabyła Maria Trznadlowa-Brzeska. Rodzina Brzeskich próbowała przywrócić obiektowi dawną świetność. Odbudowano werandę oraz zadbano o park i stawy.
Niestety w 1960 roku dwór sprzedano miejscowemu gospodarzowi. Od tego momentu rozpoczął się okres dewastacji. Salon zamieniono na stajnię, a sypialnie na magazyny. Zabytkowy dach rozebrano i zastąpiono eternitem.
Ratunek dla dworu i narodziny muzeum
Przełom nastąpił w 1996 roku. Wtedy dwór wraz z parkiem kupił Andrzej Kojder, krośnieński pasjonat zabytków i kolekcjoner. Rok później powstał plan kompleksowego remontu oraz rewaloryzacji parku.
Ponad dziesięcioletnie prace konserwatorskie pozwoliły odtworzyć zespół dworsko-parkowy w formie zbliżonej do pierwotnej. Tak narodziło się Muzeum Kultury Szlacheckiej w Kopytowej.
Architektura i wnętrza dworu
Dwór wyróżniają bielone, jodłowe ściany oraz charakterystyczne drewniane kolumny. Każda z nich została ręcznie strugana, dlatego nie są identyczne. Zachowały się również oryginalne stropy belkowe z tragarzami.
Wnętrza tworzą dwie równoległe amfilady pokoi. Na taflowych parkietach stoją polskie meble z różnych epok. Towarzyszą im tkaniny, broń, porcelana oraz pamiątki z powstań narodowych.
Na ścianach wiszą portrety Tadeusza Kościuszki, księcia Józefa Poniatowskiego oraz Aleksandra Fredry. Jedna z szaf kryje tajemnicę – jest zamaskowanym przejściem do kuchni i spiżarni.
Udostępnione pomieszczenia muzealne
Zwiedzający mogą zobaczyć między innymi:
- sień z trofeami myśliwskimi i bronią,
- kuchnię z oryginalnym wyposażeniem,
- pokój kredensowy,
- jadalnię,
- alkierz,
- salon z portretami szlacheckimi,
- gabinet właścicieli z kantorem i biblioteczką.
Układ wnętrz odpowiada kanonom obowiązującym w epoce.
Piernikarnia Kopytowska w piwnicach dworu
W piwnicach dworu powstała Piernikarnia Kopytowska. To wyjątkowa pracownia piernika, w której organizowane są rodzinne warsztaty. Uczestnicy mogą własnoręcznie przygotować, ozdobić i upiec pierniki.
To doskonałe uzupełnienie zwiedzania i atrakcja dla dzieci oraz dorosłych.
Informacje praktyczne dla zwiedzających
Muzeum Kultury Szlacheckiej w Kopytowej jest oddziałem Muzeum Zamkowego Kamieniec. Dwór znajduje się około 11 km od Krosna. Obiekt jest otwarty od 15 kwietnia do 1 października.
Organizowane są lekcje muzealne i historyczne dla grup szkolnych. Muzeum zaprasza także turystów indywidualnych oraz grupy zorganizowane.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
