Zamek w Tenczynie – historia, ruiny i legendy
Ruiny zamku stoją na dawnym stożku wulkanicznym, najwyższym wzniesieniu Garbu Tenczyńskiego – Górze Zamkowej (398/401 m n.p.m.).
Początki zamku i rozwój w średniowieczu
Pierwsza wzmianka o okolicach zamku pochodzi z 24 września 1308 roku, gdy Władysław Łokietek przebywał tutaj w okolicy. Drewniany zamek wzniósł około 1319 kasztelan krakowski Nawój z Morawicy, który zbudował też największą wieżę – „Wieżę Nawojową”. Murowany zamek powstał w latach 1331–1361 z inicjatywy jego syna, wojewody Andrzeja Tęczyńskiego. To on przyjął nazwisko Tęczyński i rozbudował warownię, w której mieszkał do swojej śmierci w 1368 roku.
Syn Andrzeja, Jan Tęczyński, odnowił zamek oraz założył kaplicę. W tym czasie Zamek Tenczyn zaczął odgrywać ważną rolę – między innymi więziono tam jeńców krzyżackich po bitwie pod Grunwaldem.
Zamek w czasach renesansu i świetności rodu
Ród Tęczyńskich szybko zyskał na znaczeniu, posiadając 45 miejscowości, w tym 15 w pobliżu zamku. W 1461 roku przez blisko rok mieszkał tu Jan Długosz. Z kolei w połowie XVI wieku zamek gościł wybitne postaci polskiego renesansu: Mikołaja Reja, Jana i Piotra Kochanowskich.
W latach 1579–1593 Jan Tęczyński, kasztelan wojnicki, podkomorzy wielki koronny, z wielkim rozmachem przebudował zamek. Powstały trzy skrzydła z renesansowymi attykami, gzymsami i krużgankami. Warownię otoczono murem kurtynowym z bastejami i barbakanem. Wokół rozciągały się ogrody i winnice. Na początku XVII wieku Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa gruntownie przebudowała kaplicę zamkową.
Upadek zamku i zmiany właścicieli
W 1637 zmarł ostatni męski przedstawiciel rodu – Jan Magnus Tęczyński. Po jego śmierci zamek przeszedł w ręce rodziny Opalińskich. W czasie potopu szwedzkiego w 1655 roku zamek został oblężony i zdobyty przez Szwedów, którzy następnie go spalili.
Po częściowej odbudowie zamek należał do hrabstwa tenczyńskiego Łukasza Opalińskiego. Na początku XVIII wieku dobra tenczyńskie przeszły w ręce Adama Sieniawskiego, a następnie wojewody ziem ruskich księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego i jego córki Izabeli Lubomirskiej.
W 1768 roku zamek uległ pożarowi po uderzeniu pioruna i od tego czasu zaczął popadać w ruinę. W 1783 prochy ostatniego z Tęczyńskich przeniesiono do kościoła św. Katarzyny w Tenczynku. Od 1816 zamek był własnością Potockich, którzy posiadali go aż do wybuchu II wojny światowej.
Współczesność i działania na rzecz ochrony zamku
Na początku XXI wieku ruiny zamku pogarszały swój stan z powodu sporów administracyjnych. W 2008 roku powstało obywatelskie Stowarzyszenie „Ratuj Tenczyn”, które działa na rzecz ochrony i ratowania zabytku. W 2009 roku podjęto decyzje związane z unieważnieniem reformy rolnej z 1944 roku, która odebrała zamek rodzinie Potockich.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
