Zamek w Czachticach – legenda krwawej Elżbiety
Jednak największą sławę – a właściwie ponurą legendę – przyniosła mu jego najsłynniejsza mieszkanka, Elżbieta Batory (węg. Erzsébet Báthory: urodzona 7 sierpnia 1560 w Nyírbátorze, zmarła 21 sierpnia 1614 w Čachticach), znana w historii jako „Krwawa Hrabina”. Opowieści o jej rzekomych zbrodniach sprawiły, że zamek w Czachticach stał się jednym z najbardziej znanych miejsc związanych z mrocznymi legendami Europy.
Początki zamku i średniowieczna twierdza graniczna
Historia zamku sięga pierwszej połowy XIII wieku. Budowę rozpoczęto z polecenia króla Węgier Beli IV, a za realizację odpowiadał Kazimierz z rodu Hont-Pázmány. Celem warowni była ochrona zachodnich granic Królestwa Węgier oraz kontrola ważnych szlaków prowadzących przez doliny rzek Myjavy i Wagu.
Jednak jeszcze zanim powstała kamienna twierdza, wzgórze zamkowe było zamieszkane już w czasach prehistorycznych, ponieważ jego położenie było korzystne, dlatego przyciągało pierwszych osadników. Potwierdzają to liczne znaleziska archeologiczne odkryte w okolicach zamkowych murów i dziedzińców.
Pierwotny zamek był stosunkowo niewielki. Składał się z czworokątnej wieży obronnej oraz niewielkiego, otoczonego murami dziedzińca, który dziś określa się jako zamek górny.
Pierwsza pisemna wzmianka o twierdzy pochodzi z 1276 roku. Wspomina ona wydarzenia z 1273 roku, kiedy zamek został częściowo zniszczony podczas walk z armią czeskiego króla Przemysła II Ottokara.
Rozbudowa zamku i zmieniający się właściciele
Na przełomie XIII i XIV wieku zamek znalazł się pod kontrolą potężnego węgierskiego możnowładcy Mateusza Czaka. W kolejnych latach twierdza wielokrotnie zmieniała właścicieli.
W 1392 roku zamek przejął Ścibor ze Ściborzyc, jeden z najważniejszych możnowładców Królestwa Węgier. Za jego rządów rozpoczęła się znacząca rozbudowa twierdzy. Powstała nowa wieża obronna w kształcie podkowy, kaplica, brama wjazdowa oraz większy dziedziniec, znany dziś jako zamek średni.
XV i XVI wiek
W XV i XVI wieku zamek był dalej powiększany. Do kompleksu dodano trzeci dziedziniec, czyli tzw. zamek dolny, wyposażony w bramę oraz stanowiska artyleryjskie. W tym okresie warownia osiągnęła największy rozmiar i znaczenie.
W 1569 roku król Maksymilian II przekazał zamek rodzinie Nádasdy, która odegrała kluczową rolę w jego dalszych losach.
Elżbieta Batory i narodziny mrocznej legendy
Najbardziej znaną postacią związaną z zamkiem w Czachticach była Elżbieta Batory. Hrabina pochodziła z potężnego węgierskiego rodu i była krewną polskiego króla Stefana Batorego.
W 1575 roku wyszła za mąż za Franciszka Nádasdy, który wkrótce podarował jej zamek w Czachticach wraz z licznymi okolicznymi wsiami. Po śmierci męża w 1604 roku hrabina zamieszkała tam na stałe.
Wkrótce zaczęły pojawiać się plotki o tajemniczych wydarzeniach na zamku. Według legend Batory miała torturować i mordować młode dziewczęta, a nawet kąpać się w ich krwi, aby zachować młodość i urodę. W opowieściach liczba jej ofiar sięgała nawet kilkuset.
W 1610 roku zamek został przeszukany przez władze, a część służby hrabiny oskarżono o brutalne zbrodnie. Ich proces zakończył się wyrokami śmierci.
Sama Elżbieta Batory nigdy formalnie nie stanęła przed sądem. Została jednak uwięziona w zamku, gdzie przebywała w zamurowanej komnacie. Jedzenie podawano jej jedynie przez niewielki otwór w ścianie.
Zmarła w 1614 roku po kilku latach odosobnienia.
Fakty czy legenda?
Do dziś historycy spierają się, ile prawdy kryje się w opowieściach o „Krwawej Hrabinie”. Część badaczy uważa, że hrabina rzeczywiście dopuszczała się brutalnych kar wobec służby. Inni twierdzą, że oskarżenia były wynikiem spisku politycznego i walki o ogromny majątek Batory.
Warto pamiętać, że wiele zeznań w procesie uzyskano pod torturami, co było w tamtym czasie powszechną praktyką sądową.
Niezależnie od prawdy historycznej legenda Elżbiety Batory przetrwała wieki i na stałe wpisała się w kulturę Europy.
Upadek zamku i przemiana w ruinę
Po śmierci Batory znaczenie militarne zamku zaczęło stopniowo maleć. Choć w latach 1664–1670 przeprowadzono jeszcze remonty, to wkrótce twierdza została skonfiskowana przez władze królewskie.
Kolejne zniszczenia nastąpiły podczas powstania antyhabsburskiego. W 1708 roku zamek zdobyły wojska Franciszka II Rákóczego, które częściowo go spaliły.
Dodatkowym ciosem był pożar w 1799 roku. Od tego momentu zamek zaczął popadać w ruinę i został opuszczony.
Przez kolejne stulecia pozostawał malowniczym, ale niszczejącym zabytkiem.
Zamek w Czachticach obecnie
Dziś ruiny zamku są popularną atrakcją turystyczną Słowacji. Z murów rozciąga się szeroka panorama okolicznych wzgórz i dolin Małych Karpat.
W latach 2012–2014 przeprowadzono szeroko zakrojone prace konserwatorskie oraz badania archeologiczne. Podczas wykopalisk odkryto m.in. monety z XVI wieku, fragmenty ceramiki oraz przedmioty codziennego użytku.
U podnóża zamku znajduje się również renesansowy pałac Draškovičovský kaštieľ z XVII wieku. Obecnie mieści się tam muzeum regionalne prezentujące historię zamku i postać Elżbiety Batory.
Zamek w kulturze i popkulturze
Historia zamku i jego najsłynniejszej mieszkanki od dawna inspiruje twórców. Elżbieta Batory pojawia się w literaturze, filmach oraz muzyce.
Szwedzki zespół metalowy działający w latach 1983–2004 przyjął nazwę Bathory bezpośrednio od nazwiska hrabiny. Postać Elżbiety Batory od lat inspiruje muzyków – przykładem jest także czeska grupa XIII. Století, która stworzyła jeden ze swoich najbardziej znanych, wręcz kultowych utworów „Elizabeth”, w całości poświęcony jej historii.
Na zamku kręcono fragmenty filmu „Bathory” w reżyserii Juraja Jakubisko, który przedstawia różne interpretacje życia hrabiny. Część scen powstała także w jego okolicach, ponieważ właśnie tam kręcono ujęcia do filmu „Ostatni smok”. Więcej na temat postaci Elżbiety Batory oraz odniesień w popkulturze można znaleźć tutaj.
Mroczne legendy przyciągają tu każdego roku tysiące turystów z całej Europy, którzy chcą zobaczyć na własne oczy miejsce związane z jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci w historii.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
