Wieża ciśnień w Giszowcu
Wieża ciśnień w Katowicach-Giszowcu powstała w 1909 roku. Zbudowano ją w najwyżej położonym punkcie osiedla, u zbiegu ulic Pszczyńskiej i Górniczego Stanu. Dzięki temu możliwe było zapewnienie odpowiedniego ciśnienia wody na całym obszarze nowo powstałego osiedla patronackiego.
Za projekt obiektu odpowiadali Georg i Emil Zillmannowie z Charlottenburga. Byli oni twórcami urbanistycznej koncepcji Giszowca oraz Nikiszowca. Architekci nadali wieży formę historyzującą, wzbogaconą o elementy neomanieryzmu. Dzięki temu obiekt od początku wyróżniał się na tle zabudowy technicznej regionu.
Funkcja wodociągowa i system zaopatrzenia w wodę
Celem budowy wieży było doprowadzenie bieżącej wody do całego osiedla. Woda trafiała do niej za pomocą pompy elektrycznej zlokalizowanej w Zawodziu. Dodatkowo pracowała pompa tłocząca umieszczona w kotłowni na terenie Giszowca. Następnie rurociągi rozprowadzały wodę wzdłuż wszystkich ulic osiedla.
Co istotne, wodociągi początkowo nie zostały doprowadzone bezpośrednio do domów robotniczych. Zamiast tego co około 100 metrów ustawiono hydranty oraz ozdobne żurawie wodne. Z rozwiązania tego korzystali mieszkańcy, a także straż pożarna. Dzięki temu ograniczono koszty eksploatacji i ryzyko awarii instalacji.
Łączny koszt budowy całego systemu wodociągowego wyniósł około 150 tysięcy marek. Inwestycję sfinansowała spółka Georg von Giesche’s Erben.
Utrata pierwotnej funkcji i okres zaniedbania
Z biegiem lat uruchomiono nowoczesny system przepompowni. W rezultacie wieża ciśnień przestała pełnić swoją pierwotną funkcję techniczną. Przez wiele lat obiekt pozostawał nieczynny i stopniowo popadał w ruinę.
Sytuacja zmieniła się dopiero w latach 90-tych XX wieku. Wówczas firma telekomunikacyjna uzyskała zgodę na montaż anten telefonii komórkowej. W zamian przeprowadzono generalny remont wieży. Dzięki temu obiekt odzyskał dawną świetność i uniknął dalszej degradacji.
Wpis do rejestru zabytków i ochrona konserwatorska
Pierwsza szczegółowa dokumentacja konserwatorska wieży powstała w 1987 roku. Natomiast formalny wpis do rejestru zabytków, obejmujący obiekt wraz z otoczeniem, nastąpił 29 października 1990 roku. Ochroną objęto nie tylko samą budowlę, lecz także jej bezpośrednie otoczenie. W pobliżu znajdują się również zabytkowe wille tzw. kolonii amerykańskiej, wzniesione w latach 30-tych XX wieku dla urzędników Silesian-American Corporation.
Dzięki wpisowi do rejestru wieża zyskała status jednego z ważniejszych zabytków techniki na terenie Katowic.
Architektura i konstrukcja wieży
Wieża została wzniesiona z czerwonej cegły ceramicznej. Posadowiono ją na solidnej, kolistej podstawie. Trzon ma kształt walca, który zwęża się ku górze, co nadaje całej bryle lekkości. Konstrukcję tamburu wzmocniono stalowym szkieletem.
Całkowita wysokość obiektu wynosi około 33,5 metra. Zbiornik wodny typu Barkhausen ma pojemność 152 m³ i został ukształtowany na planie ośmiokąta. Podtrzymują go masywne kamienne konsole. Nad zbiornikiem wznosi się ośmiokątny dach namiotowy, pokryty dachówką karpiówką. Szczyt wieży wieńczy taras z latarnią, a obecnie również przekaźnik telekomunikacyjny.
W architekturze widoczne są inspiracje średniowiecznymi fortyfikacjami. Świadczą o tym balkony na kroksztynach, kamienne detale oraz dekoracyjne obramowania otworów.
Znaczenie wieży ciśnień dziś
Obecnie wieża ciśnień w Giszowcu pełni funkcję zabytku i charakterystycznego punktu krajobrazu dzielnicy. Chociaż nie jest dostępna do zwiedzania wewnątrz, nadal przyciąga uwagę miłośników architektury oraz historii Górnego Śląska.
Dzięki swojej formie i historii pozostaje jednym z najlepiej zachowanych przykładów dawnej infrastruktury wodociągowej w regionie.
Źródło:
[1] https://www.giszowiec.info/
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.