Stara Chałupa w Milówce
Muzeum „Stara Chałupa” to drewniany dom z 1739 roku, który jest jednym z najcenniejszych przykładów ludowej architektury Żywiecczyzny. Obiekt wpisano do rejestru zabytków w 1981 roku. Od 1988 roku chałupa jest udostępniona zwiedzającym, a od 1992 oku opiekuje się nią gmina Milówka. Obok chałupy mieści się budynek sprowadzony z Przyłękowa, gdzie prowadzi się warsztaty i wystawy.
Początki i pierwsi właściciele
Chałupę wzniósł w 1739 roku miejscowy karczmarz Piotr Gorel. Napis na środkowym tragarzu potwierdza późniejsze zmiany właścicielskie. W późniejszych latach Bartłomiej Gorel sprzedał dom wraz z gospodarstwem Sebastianowi Capucie z Węgierskiej Górki. W inskrypcji wyryto: RESTAVRATOR DOMI NOVI SEBASTIANUS CAPUTA JEZUS MARIA JÓZEF.
Przejście w ręce rodziny Kąkolów
Syn Sebastiana, Jan, będąc bezdzietnym, usynowił swego siostrzeńca Marcina Kąkola i przekazał mu majątek. Od tego momentu dom należał do rodziny Kąkolów przez kolejne pokolenia, aż do 1992 roku. W tym czasie chałupa pełniła funkcję gospodarstwa wiejskiego i zachowała autentyczny układ pomieszczeń.
Renowacja i udostępnienie
W latach 80-tych XX wieku obiekt przeszedł gruntowną renowację połączoną z badaniami terenowymi. Od 1988 roku został otwarty dla zwiedzających. W pobliżu stoi dodatkowy budynek przeniesiony z Przyłękowa. To właśnie w nim organizowane są warsztaty bibułkarstwa, malarstwa na szkle i ceramiki, a także tworzone są ekspozycje tematyczne.
Stara Chałupa w Milówce – Legenda
Lokalne przekazy przypisują chałupie wizyty znanych postaci historycznych, m.in. króla Jana Kazimierza oraz Jana III Sobieskiego. Te opowieści podkreślają znaczenie miejsca dla lokalnej tradycji i tożsamości.
Architektura i układ przestrzenny
Dom zbudowano z długich, drewnianych bali łączonych na obłap i rybi ogon. Bale osadzono na kamiennej podmurówce. Dach jest dwuspadowy i pokryty gontem. W ścianach szczytowych zachowano półdaszki, a posesję otacza drewniane ogrodzenie.
Wejście i sień
Do sieni wchodzi się przez ozdobne, kołkowane drzwi o archaicznej konstrukcji. Sień pełniła funkcję gospodarczą: znajduje się tu gliniane klepisko i narzędzia rolnicze rozwieszone na ścianach. Schody z sieni prowadzą na strych, który pełnił jednocześnie rolę wędzarni.
Pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze
Z sieni przechodzi się do komory, izby mieszkalnej i piwnicy. Izba była centrum życia domowego — tam gotowano, jedzono, spano i przyjmowano gości. Wystrój i rozmieszczenie sprzętów doskonale ilustrują dawny sposób życia i hierarchię wartości mieszkańców.
Zabytkowe sprzęty i aranżacja
Wnętrze zachowało wiele oryginalnych elementów wyposażenia. Na ekspozycji znajdują się narzędzia rolnicze, sprzęty kuchenne oraz elementy snycerskie. Wystrój pokazuje zarówno codzienne zajęcia gospodarskie, jak i rytuały domowego życia.
Działalność edukacyjna
Muzeum prowadzi warsztaty rękodzielnicze i tematyczne wystawy. Nowy budynek sąsiadujący z chałupą pełni funkcję pracowni dla rzemieślników i edukatorów. Dzięki temu obiekt łączy funkcję wystawienniczą z praktycznym przekazywaniem tradycji ludowej.
Znaczenie kulturowe
Stara Chałupa w Milówce jest ważnym elementem lokalnej tożsamości. Jako przykład tradycyjnej architektury drewnianej dokumentuje codzienne życie dawnej wsi. Jego zachowanie i udostępnienie służy edukacji oraz promocji regionu.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.