Park Etnograficzny w Wygiełzowie – skansen i tradycja regionu
Dziś park stanowi część Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie. Co więcej, jest to miejsce, w którym historia, architektura i codzienne życie dawnych mieszkańców regionu tworzą spójną opowieść.
Kim byli Krakowiacy Zachodni?
Krakowiacy Zachodni to grupa etnograficzna zamieszkująca tereny na zachód od Krakowa. Ich obszar obejmował okolice Bochni, Krakowa, Proszowic, Oświęcimia, Wadowic, Olkusza, Miechowa, Chrzanowa i Jaworzna. Naturalną granicę stanowiła rzeka Przemsza, oddzielająca ich od Górnego Śląska.
Właśnie dziedzictwu tej grupy poświęcony jest skansen w Wygiełzowie. Dzięki temu odwiedzający mogą zobaczyć autentyczne przykłady drewnianej architektury oraz poznać dawne rzemiosła i zwyczaje.
Powstanie skansenu i jego lokalizacja
Decyzja o utworzeniu parku etnograficznego zapadła z inicjatywy krakowskich etnografów i historyków sztuki. Kluczową rolę odegrali m.in. dr Hanna Pieńkowska, dr Marian Kornecki oraz prof. Tadeusz Chrzanowski.
Skansen zlokalizowano u stóp wzgórza Lipowiec, na którym znajdują się ruiny średniowiecznego zamku biskupów krakowskich. Dzięki temu park zyskał wyjątkowe, malownicze położenie. Co istotne, do 2006 roku zarówno skansen w Wygięłzowie, jak i zamek Lipowiec pozostawały pod zarządem Muzeum w Chrzanowie.
Rozwój instytucji i zmiany organizacyjne
1 stycznia 2007 roku powołano nową instytucję – Muzeum – Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec. Następnie, w 2011 roku, muzeum wpisano do Państwowego Rejestru Muzeów.
Od 18 stycznia 2023 roku instytucja funkcjonuje pod nazwą Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie. W jego skład wchodzą obecnie:
- Park Etnograficzny Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie,
- Zamek Lipowiec w Babicach,
- Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni.
Obiekty Parku Etnograficznego
Park zajmuje ponad 5 hektarów i obejmuje 27 obiektów budownictwa drewnianego. Znajdują się tu zarówno zagrody chłopskie, jak i budynki małomiasteczkowe oraz obiekty przemysłowe.
Wśród najważniejszych obiektów warto wymienić:
- dom z Chrzanowa (1804 r.) z warsztatem garncarskim,
- dwór z Drogini (1730 r.) – największy obiekt w skansenie,
- kościół z Ryczowa (1623 r.) z oryginalnym wyposażeniem i polichromią,
- chałupę sołtysią z Przegini Duchownej (1862 r.),
- młyn wodny z Sadek,
- olejarnię z Dąbrowy Szlacheckiej,
- kuźnię z Liszek.
Dodatkowo na terenie parku znajdują się studnie, ule kłodowe, krzyże przydrożne oraz amfiteatr plenerowy.
Kościół z Ryczowa – najstarszy zabytek skansenu
Najstarszym obiektem w parku jest drewniany kościół z Ryczowa z 1623 roku. Zachował on oryginalne wyposażenie, w tym barokowy ołtarz oraz cenne organy. Wnętrze zdobi polichromia z lat 30-tych XX wieku.
Co roku w kościele odbywa się Festiwal Muzyki Kameralnej i Organowej, który przyciąga melomanów z całego regionu.
Dwór z Drogini – życie ziemiaństwa
Dwór z Drogini został zbudowany w 1730 roku. Na przestrzeni lat wielokrotnie zmieniał właścicieli, a po II wojnie światowej uległ degradacji. W latach 80-tych XX wieku przeniesiono go do skansenu i zrekonstruowano.
Obecnie we wnętrzu prezentowana jest wystawa „Mieszkanie zamożnej rodziny szlacheckiej”, ukazująca życie ziemiaństwa od XIX wieku do 1945 roku.
Wydarzenia i edukacja
Park Etnograficzny tętni życiem przez cały rok. Organizowane są tu:
- festyny i jarmarki tradycyjne,
- warsztaty rzemieślnicze i kulinarne,
- wydarzenia folklorystyczne, takie jak ETNOmania czy Święto Chleba,
- zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży.
Dzięki temu skansen nie jest tylko ekspozycją, lecz żywym centrum kultury.
Położenie i atrakcje w okolicy
Wygiełzów leży w powiecie chrzanowskim, około 20 km od Oświęcimia. To doskonała baza wypadowa do zwiedzania zachodniej Małopolski. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się Zamek Lipowiec, a nieco dalej Zator i Energylandia.
Żródło:
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
