Skansen w Dobczycach – tradycja i zwiedzanie muzeum na wolnym powietrzu

SPIS TREŚCI

Zwiń

Na wzgórzu starego miasta w Dobczycach, tuż obok zamku królewskiego, znajduje się niewielki, ale niezwykle ciekawy Skansen Drewnianego Budownictwa Ludowego w Dobczycach. To miejsce pozwala odwiedzającym zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców podkrakowskiej wsi w XIX i na początku XX wieku.

Skansen powstał z inicjatywy lokalnych działaczy Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK) i dziś stanowi część Muzeum Regionalnego PTTK im. Władysława Kowalskiego w Dobczycach. Wraz z pobliskim zamkiem tworzy jeden z najważniejszych punktów na mapie turystycznej regionu.

Co więcej, obiekt znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce, który prowadzi przez najcenniejsze zabytki drewnianego budownictwa.

Początki skansenu – lata 60. XX wieku

Historia skansenu w Dobczycach sięga 1968–1969 roku, kiedy pojawiła się idea stworzenia muzeum prezentującego tradycyjną architekturę i kulturę regionu.

Pierwszym obiektem przeniesionym na teren przyszłego skansenu była chałupa z Krzyszkowic koło Myślenic, pochodząca z 1830 roku. Budynek ustawiono w pobliżu zamku, na fundamentach dawnej karczmy.

Chałupa ta stanowiła typową dla regionu zagrodę jednobudynkową. W jednym budynku znajdowały się zarówno pomieszczenia mieszkalne, jak i gospodarcze. Taki układ był charakterystyczny dla małopolskiej wsi w XIX wieku.

Dziś właśnie ten budynek jest jednym z najważniejszych obiektów skansenu i mieści kilka interesujących ekspozycji.

Ekspozycje w dawnej chałupie

Wnętrze chałupy zostało podzielone na kilka części tematycznych, które pokazują różne aspekty życia dawnych mieszkańców regionu.

Izba mieszczańska

W alkierzu można zobaczyć rekonstrukcję izby mieszczańskiej z Dobczyc. Ekspozycja prezentuje:

• tradycyjne stroje dobczyckich mieszczan,

• meble z epoki,

• religijne obrazy i dekoracje charakterystyczne dla dawnych domów.

Czarna kuchnia

Kolejnym pomieszczeniem jest tzw. czarna izba, czyli dawna kuchnia. Znajdują się w niej sprzęty codziennego użytku oraz przedmioty związane z przygotowywaniem posiłków.

Ekspozycja pokazuje zarówno życie codzienne, jak i świąteczne zwyczaje mieszkańców wsi.

Dawne rzemiosła

W kolejnej części budynku można zobaczyć narzędzia związane z dawnymi zawodami, które były popularne w Dobczycach i okolicznych wsiach.

Prezentowane są między innymi przedmioty związane z:

• garncarstwem

• szewstwem

• rzemiosłem drzewnym

• tkactwem i włókiennictwem.

Duża sień budynku pełni dziś także funkcję przestrzeni edukacyjnej, w której odbywają się warsztaty oraz zajęcia dla odwiedzających.

Spichlerz z Zagórzan i kuźnia

Kolejnym obiektem, który trafił do skansenu, był spichlerz z Zagórzan koło Gdowa. Budynek powstał w 1863 roku, co potwierdza data wycięta w dębowym nadprożu nad drzwiami.

Po przeniesieniu do Dobczyc jego wnętrze przekształcono w ekspozycję dawnej kuźni.

Zwiedzający mogą zobaczyć między innymi:

• palenisko kowalskie

• miech kowalski

• kowadło

• narzędzia do obróbki metalu

• gotowe wyroby kowalskie.

Kowale odgrywali niezwykle ważną rolę na dawnej wsi. To właśnie oni wykonywali narzędzia potrzebne rolnikom oraz innym rzemieślnikom.

Piętrowy kurnik z Brzezowej

Pod koniec lat 70-tych XX wieku powstał pomysł, aby rozbudować skansen o kolejne obiekty z okolicznych wsi. Było to związane z budową zbiornika wody pitnej dla Krakowa, który doprowadził do zalania części terenów poniżej Dobczyc.

Plany zakładały przeniesienie większej liczby budynków, jednak ostatecznie do skansenu trafił tylko jeden obiekt – piętrowy kurnik z majątku „Gaik” w Brzezowej, pochodzący z 1890 roku.

Co ciekawe, budynek pełnił dawniej funkcję serownika, czyli miejsca produkcji i przechowywania sera.

Obecnie:

• na parterze prezentowany jest zabytkowy sprzęt rolniczy,

• piętro pełni funkcję magazynu muzealnego.

Dom Pogrzebowy – unikatowa ekspozycja

Jednym z najbardziej nietypowych obiektów w skansenie jest Dom Pogrzebowy, nazywany również Domem Kultu Pochówkowego.

Budynek powstał z drewna pochodzącego z dwóch XIX-wiecznych chałup z Dobczyc.

W jego wnętrzu zgromadzono eksponaty związane z dawnymi obrzędami pogrzebowymi, m.in.:

• chorągwie pogrzebowe

• księgi liturgiczne

• ornaty

• elementy wyposażenia ceremonii pogrzebowych.

Najbardziej charakterystycznym eksponatem jest konny karawan z drugiej połowy XIX wieku.

Ta część skansenu pokazuje, jak ważne miejsce w tradycyjnej kulturze wsi zajmowały obrzędy związane z ostatnim pożegnaniem zmarłych.

Wozownie, kierat i sprzęty rolnicze

Na terenie skansenu znajduje się także kilka obiektów gospodarczych, które pokazują codzienną pracę na dawnej wsi.

Zwiedzający mogą zobaczyć między innymi:

• wozownie z wozami i saniami,

• kierat konny służący do napędzania maszyn rolniczych,

• dawne narzędzia gospodarskie,

• pasiekę,

• tradycyjną studnię z żurawiem.

Ekspozycja pozwala zrozumieć, jak wyglądała praca w gospodarstwie rolnym przed erą nowoczesnych maszyn.

Skansen jako część Muzeum Regionalnego

Skansen w Dobczycach jest integralną częścią Muzeum Regionalnego PTTK im. Władysława Kowalskiego.

Razem z zamkiem królewskim w Dobczycach tworzy kompleks muzealny, który opowiada historię miasta i całego regionu.

Dzięki temu zwiedzający mogą w jednym miejscu zobaczyć zarówno:

• średniowieczne dziedzictwo Dobczyc,

• jak i życie mieszkańców wsi z XIX i początku XX wieku.

Renowacja i współczesna rola skansenu

W ostatnich latach skansen przeszedł gruntowną modernizację w ramach projektu:

„Skansenova – systemowa opieka nad dziedzictwem w małopolskich muzeach na wolnym powietrzu”.

Dzięki temu odnowiono budynki, poprawiono ekspozycje oraz przygotowano nowe przestrzenie edukacyjne.

Dziś skansen pełni kilka ważnych funkcji:

• muzealną

• edukacyjną

• turystyczną

• kulturalną.

Regularnie organizowane są tu warsztaty, wydarzenia historyczne oraz spotkania popularyzujące tradycję regionu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Gdzie znajduje się skansen w Dobczycach?

Skansen znajduje się na wzgórzu starego miasta w Dobczycach, tuż obok zamku królewskiego.

Kiedy powstał skansen w Dobczycach?

Skansen utworzono pod koniec lat 60-tych XX wieku, a pierwszy budynek przeniesiono w 1969 roku.

Jakie budynki znajdują się w skansenie?

W skansenie można zobaczyć m.in. chałupę z 1830 roku, spichlerz z kuźnią, kurnik z 1890 roku, dom pogrzebowy oraz wozownie.

Czy skansen jest częścią muzeum?

Tak, skansen wchodzi w skład Muzeum Regionalnego PTTK im. Władysława Kowalskiego w Dobczycach.

Czy skansen znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej?

Tak, obiekt należy do Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.

Informacje praktyczne

Godziny otwarcia skansenu:

Kwiecień:

• Poniedziałek Wielkanocny 6 kwietnia 2026 w godzinach: 13.00 – 17.00
• od wtorku do piątku: 10.00 – 16.00 oraz sobota i niedziela: 10.00 – 18.00

Maj, czerwiec i lipiec:

• od wtorku do niedzieli: 10.00 – 18.00
• 1, 2 i 3 maj: 10.00 – 18.00
• 4 czerwiec (Boże Ciało): 12.00 – 18.00

Lipiec i sierpień

• od wtorku do piątku: 10.00 – 18.00
• soboty i niedziele 10.00 – 19.00
• 15 sierpnia: 13.00 – 19.00

Październik:

• środa, czwartek, piątek: 10.00 – 16.00
• sobota i niedziela: 10.00 – 17.00

Adres:

Skansen drewnianego budownictwa ludowego w Dobczycach
ul. Podgórska 1, 32-410 Dobczyce

Strona internetowa: https://zamek.dobczyce.pl/

SERIA: DREWNIANYM SZLAKIEM

Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.

Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.

→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”