Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu – historia dworku i daru narodowego

Dzieje Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu sięgają 1902 roku. Właśnie wtedy poetka obchodziła jubileusz 25-lecia pracy pisarskiej. Był to moment wyjątkowy, ponieważ w czasach zaborów dar narodowy stanowił najwyższe możliwe wyróżnienie dla twórcy.

Maria Konopnicka, od lat podróżująca po Europie, marzyła o własnym miejscu. Pisała o tym w listach do Elizy Orzeszkowej. Dlatego też środowiska literackie postanowiły spełnić to pragnienie. Z inicjatywy komitetów jubileuszowych w Krakowie, Lwowie, Poznaniu i Warszawie rozpoczęto zbiórkę funduszy.

Co istotne, podobnego zaszczytu dostąpili w historii Polski tylko dwaj pisarze: Henryk Sienkiewicz i Maria Konopnicka.

Dlaczego wybrano Żarnowiec?

Z powodu represji władz zaborczych wobec autorki „Roty” poszukiwano miejsca w Galicji. Tam bowiem panowały łagodniejsze restrykcje. Spośród 36 rozważanych lokalizacji wybrano XVIII-wieczny dworek w Żarnowcu, położony w malowniczej okolicy Podkarpacia.

Dworek wraz z parkiem zakupiono od Jadwigi Biechońskiej. 8 września 1903 roku Maria Konopnicka przybyła do Żarnowca wraz z przyjaciółką, malarką Marią Dulębianką. Od tego momentu miejsce to stało się jej wiosenno-letnią przystanią.

Żarnowiec jako centrum twórczości i działalności społecznej

W Żarnowcu Konopnicka intensywnie pracowała. Pisała, działała społecznie i angażowała się w edukację lokalnej społeczności. To właśnie tutaj powstały fragmenty jej najważniejszych dzieł, w tym słowa słynnej „Roty”.

Jednocześnie Maria Dulębianka prowadziła w dworku własną pracownię malarską. Uczyła dzieci, tworzyła i aktywnie działała na rzecz równouprawnienia kobiet. Obie Marie wspólnie podróżowały po Europie, jednak zawsze wracały do Żarnowca.

Ostatnie lata i śmierć poetki

15 września 1910 roku Maria Konopnicka opuściła Żarnowiec. Udała się do sanatorium „Kiselki” we Lwowie. Zmarła tam 8 października 1910 roku. Spoczęła na Cmentarzu Łyczakowskim.

Po jej śmierci dworek przeszedł w ręce córek: Zofii Mickiewiczowej i Laury Pytlińskiej. Przez wiele lat dbały one o spuściznę matki, mimo trudnych realiów historycznych.

Od prywatnego domu do muzeum narodowego

W czasie II wojny światowej dworek pełnił różne funkcje, m.in. szpitala wojskowego. Dopiero po wojnie Zofia Mickiewiczowa powróciła do Żarnowca. Nawiązała współpracę ze środowiskami artystycznymi i rozpoczęła starania o zabezpieczenie dorobku matki.

W 1956 roku, na kilka miesięcy przed śmiercią, Zofia Mickiewiczowa przekazała dworek i park narodowi polskiemu. Rok później Ministerstwo Kultury i Sztuki powołało Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu. Oficjalne otwarcie nastąpiło 15 września 1960 roku, po zakończeniu prac konserwatorskich.

Autentyczne wnętrza i wyjątkowe zbiory

W dworku można dziś zobaczyć autentyczne wnętrza z czasów życia poetki. Zwiedzający odwiedzają m.in. gabinet, jadalnię, sień oraz pomieszczenia kuchenne. Wszystko urządzono zgodnie z duchem epoki.

Osobne pomieszczenia prezentują kolekcję darów jubileuszowych z 1902 roku. Są to unikatowe pamiątki ofiarowane Konopnickiej przez instytucje i osoby prywatne z Polski, Europy i Stanów Zjednoczonych.

Poza sezonem turystycznym udostępnia się także pokoje Marii Dulębianki. Muzeum posiada największą w Polsce kolekcję jej dzieł – 21 obrazów i rysunków.

Lamus i nowoczesna przestrzeń muzealna

W latach 1985–1991 na fundamentach dawnego spichlerza wybudowano budynek Lamusa. Obecnie mieszczą się tam ekspozycje stałe, biblioteka, działy merytoryczne, administracja oraz magazyny zbiorów.

Ponadto Lamus stanowi istotną przestrzeń, która pełni funkcję miejsca organizacji wystaw czasowych, a także różnorodnych wydarzeń kulturalnych, naukowych oraz edukacyjnych.

Zabytkowy park – zielone serce muzeum

Integralną częścią muzeum jest park o powierzchni około 3,6 ha. Powstał on na początku XIX wieku i zachował krajobrazowy charakter. Rosną tu ponad 200-letnie dęby, lipy i graby, a także rzadkie gatunki drzew i krzewów.

Dla zwiedzających przygotowano ścieżkę przyrodniczo-edukacyjną z 40 stanowiskami. Spacer po parku pozwala połączyć kontakt z naturą z historią życia poetki.

Dlaczego warto odwiedzić Muzeum w Żarnowcu?

Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu to miejsce, w którym historia, literatura i przyroda tworzą spójną całość. To także przestrzeń autentyczna, pełna emocji i opowieści o niezwykłych kobietach.

Jeśli chcesz lepiej poznać życie Marii Konopnickiej i Marii Dulębianki, Żarnowiec jest miejscem, które warto odwiedzić.