Most 11 Listopada w Bielsku-Białej – historia i atrakcje turystyczne
Rzeka Biała – granica przez wieki
Przez stulecia rzeka Biała pełniła funkcję naturalnej granicy administracyjnej. W XIV wieku wzdłuż niej przebiegała granica między księstwami cieszyńskim i oświęcimskim. Później jej znaczenie geopolityczne systematycznie rosło.
Od XV wieku rzeka rozdzielała Królestwo Polskie i Królestwo Czeskie. W 1526 roku Królestwo Czeskie zostało wcielone do państwa austriackiego, co zmieniło charakter granicy. Następnie przez ponad 200 lat most funkcjonował jako przeprawa graniczna między państwem polskim i austriackim.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku sytuacja uległa zmianie. Biała i Bielsko po raz pierwszy znalazły się w jednym państwie – Austrii. Mimo to rzeka nadal stanowiła granicę, tym razem między Galicją i Śląskiem Austriackim. Ta granica przetrwała aż do odzyskania przez Polskę niepodległości.
Granice kościelne
Rzeka Biała rozdzielała również diecezje. Stanowiła granicę między dawnymi diecezjami wrocławską i krakowską. Następnie od 1783 roku rozgraniczała diecezję wrocławską i tarnowską.
Dwudziestolecie międzywojenne
W wolnej Polsce rzeka rozdzielała województwa śląskie i krakowskie. Do połączenia Bielska i Białej w dniu 1 stycznia 1951 roku stanowiła naturalną granicę pomiędzy sąsiadującymi miastami. Dopiero wtedy most przestał być miejscem podziału, a zaczął łączyć.
Do połowy XVIII wieku ruch między Bielskiem i Białą odbywał się przez bród na rzece. Ta niewygodna forma przeprawy wymagała zmiany wraz z rozwojem obu miast.
Drewniany most z XVIII wieku
Około 1780 roku w miejscu brodu wzniesiono pierwszy drewniany most łączący Bielsko i Białą. Jego budowa wynikała z wytyczenia w Białej nowej drogi. Obecnie stanowi ona odcinek ulicy 11 Listopada, która w kierunku zachodnim miała łączyć bialski rynek z Bielskiem.
Pod koniec XVIII wieku drogę tę włączono do cesarskiego środkowo-galicyjskiego traktu drogowego. Trakt łączył Białą ze Lwowem i otrzymał nazwę Hauptstraße – Główna. Wtedy też podjęto decyzję o budowie nowego mostu w miejsce starego.
Budowla została wzniesiona ze środków rządowych, o które u władz we Lwowie zabiegali włodarze Białej. W czerwcu 1896 roku c.k. Namiestnictwo wydało zgodę na budowę mostu.
Parametry techniczne i wykonawcy
Konstrukcję zlecono firmie Karola Korna. Koszt budowy oszacowano na kwotę 6 729 koron. Potocznie nazywany most „rządowym” posiadał szerokość 10 metrów oraz stalową konstrukcję kratownicową. Ponadto wybrukowana nawierzchnia zapewniała trwałość, a chodniki bezpieczeństwo pieszym.
Prace związane z konstrukcją stalową mostu zlecono cieszyńskiej firmie Erzherzogliche Industrial-Verwaltung. Firma ta specjalizowała się w zaawansowanych konstrukcjach metalowych.
Koniec historycznego mostu
Most istniał do lutego 1945 roku, kiedy został wysadzony przez wycofujące się wojska niemieckie. Stary most kratownicowy już nigdy nie został odbudowany w swojej oryginalnej formie. W jego miejsce powstała o wiele prostsza konstrukcja.
Rekonstrukcja mostu w 2021 roku
Z okazji 70-lecia powstania miasta Bielsko-Biała władze zdecydowały się na symboliczną rekonstrukcję mostu. Urząd Miejski przygotowywał się do niej od dawna – przetarg w tej sprawie został ogłoszony na początku listopada 2020 roku.
W 2021 roku na moście zamontowano aluminiowe przęsła kratownicowe. Nawiązują one do jego przedwojennego wyglądu. Dzięki tej instalacji most przypomina swoją historyczną formę z lat 1896-1897.
Rekonstrukcja miała zaakcentować obchodzony jubileusz 70-lecia połączenia Bielska i Białej. Dodatkowo zachęca mieszkańców i turystów do spacerowania między starówką a placem Wojska Polskiego.
Planowano podczas rewitalizacji ulicy w 2007 roku przywrócić mostowi przedwojenny kształt. Jednak ze względów finansowych zrezygnowano z tego pomysłu. Dopiero w 2021 roku udało się zrealizować chociaż częściową rekonstrukcję.
Dziś popularne miejsce handlowe na głównym deptaku miasta ma ogromne znaczenie historyczne. Przekraczając most, niegdyś przechodziło się nie tylko z Bielska do Białej, ale również do innych jednostek administracyjnych.
Pamiątki historyczne
O granicznym charakterze mostu przypomina tablica pamiątkowa na kamienicy przy ulicy 11 Listopada 10. Podczas corocznego Święta Ulicy 11 Listopada instaluje się szlaban z budkami pograniczników. Choć w rzeczywistości nigdy go tam nie było, to symbolizuje on historyczny podział.
Bielsko leżało w austriackim kraju koronnym Śląska Austriackiego, a później w województwie śląskim. Z kolei Biała znajdowała się w Galicji, a następnie w województwie krakowskim. Most przez wieki dzielił, ale od 1951 roku przede wszystkim łączy. Z ciekawostek można dodać, że za czasów okupacji niemieckiej połączono Bielsko i Białą, nadając Białej nazwę ” Wschodniego Bielska”. Za czasów PRL-u ulica łącząca Bielsko i Białą nosiła nazwę Dzierżynskiego.
Ulica 11 Listopada – arteria miasta
Początki obecnej ulicy 11 Listopada sięgają połowy XVIII wieku. Wówczas wytyczono nową drogę, której zadaniem było połączenie Bielska z bialskim rynkiem – obecnym placem Wojska Polskiego.
Pod koniec XVIII wieku drogę włączono do cesarskiego środkowo-galicyjskiego traktu. Łączył on Białą ze Lwowem i otrzymał prestiżową nazwę Hauptstraße – ulica Główna. To podkreślało jego znaczenie w systemie komunikacyjnym regionu.
Dziś ulica 11 Listopada stanowi główny deptak handlowy miasta. Tętni życiem, przyciąga mieszkańców i turystów. A most na Białej pozostaje jej najważniejszym punktem – symbolicznym i funkcjonalnym sercem Bielska-Białej.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
