Mogiła zbiorowa Żydów na przełęczy Hałbowskiej
Na Przełęczy Hałbowskiej w Beskidzie Niskim (woj. podkarpackie, powiat jasielski), niedaleko drogi łączącej Nowy Żmigród, Kąty i Krempną, w lesie znajduje się zbiorowa mogiła 1250 Żydów zamordowanych przez Niemców 7 lipca 1942 roku. Miejsce to jest symbolem pamięci o lokalnej społeczności żydowskiej, która została zgromadzona w getcie w Nowym Żmigrodzie i brutalnie wymordowana w czasie II wojny światowej.
Historia egzekucji
W maju 1942 roku w Nowym Żmigrodzie Niemcy utworzyli getto, w którym zgromadzono 2800 osób. Znajdowali się w nim także Żydzi z okolicznych miejscowości. Pod pretekstem przesiedlenia, wszystkich mieszkańców getta przewieziono 7 lipca 1942 roku na Przełęcz Hałbowską, gdzie dokonano masowej egzekucji. Zwłoki spoczywają w zbiorowej mogile. Egzekucją kierowali niemiecki gestapowiec Helmut Mentz oraz starosta Walter Gentz.
Opis mogiły
Mogiła znajduje się na pograniczu miejscowości Hałbów i Krempna. Tworzy ją betonowa, kilkustopniowa płyta, na której ustawiono tablice epitafijne w formie macew z czerwonego piaskowca i granitu. Na tablicach wyryto inskrypcje w języku polskim, hebrajskim i angielskim poświęcone poszczególnym ofiarom. Na niektórych tablicach znajdują się m.in.:
- Rodzina Geldzähler: Helena (matka, 48 lat), Marianna, Genia i Salomea (córki), Marcin (syn)
- Chaim, Mariem i Vita Zermanowie
- Wohlmut Brandla z ośmiorgiem dzieci
- Rodziny Beerów, Walterów, Rubenfeldów, Wymyslnerów i Krillów
Całość jest obłożona płytkami chodnikowymi i otoczona metalową balustradą na betonowej podmurówce. O usytuowaniu mogiły informuje marmurowa tablica przy drodze prowadzącej do Krempnej.
Renowacja i opieka
W 2004 roku silne opady deszczu spowodowały podmycie skarpy, na której posadowiona była mogiła W wyniku tego się środkowa część nagrobka i macew. W 2005 roku przeprowadzono remont, wzmocniono płytę, ustawiono ponownie popękane macewy i wymieniono otaczające nagrobek płytki. Prace prowadziło Stowarzyszenie Gmina Chrześcijańska im. Leona Karcińskiego w Nowym Żmigrodzie, przy wsparciu Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie.
Pamięć i znaczenie miejsca
Mogiła jest miejscem pamięci narodu żydowskiego i świadectwem okrucieństwa hitlerowskich Niemiec. Na miejscu straceń modlono się w duchu ekumenizmu, a ambasador Izraela w Polsce po raz pierwszy odwiedził hałbowski las, by oddać hołd ofiarom.
Do mogiły prowadzi żółty szlak turystyczny w kierunku Krempnej. Po kilkudziesięciu metrach marszu w lesie znajdujemy pomnik z tablicami i stelażami z inskrypcjami. To miejsce pamięci jest zadbane. Opiekę nad nim sprawuje lokalne stowarzyszenie.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.