Drewniany kościół w Wietrznie – historia i zabytki sakralne
Wśród najcenniejszych znalezisk znajdują się pozostałości grodzisk oraz unikatowe artefakty. Należą do nich m.in. siekierka z okresu halsztackiego z wtopionym meteorytem oraz ciałopalne cmentarzysko kurhanowe z IV wieku n.e.
Historia kościoła
Pierwszy kościół w Wietrznie powstał już w XVI wieku, kiedy erygowano parafię. Z biegiem czasu, a dokładniej w połowie XVIII wieku, obiekt rozebrano, aby w 1752 roku wznieść nową świątynię. Zaledwie dziewięć lat później, w 1761 roku, kościół uroczyście poświęcono. Następnie, w 1880 roku, Leon Wróblewski wykonał we wnętrzu polichromię figuralno-ornamentalną. Kolejne ważne prace przeprowadzono w 1906 roku – wtedy powiększono otwory okienne i zastąpiono tradycyjny gont dachem blaszanym.
Z czasem, a szczególnie w latach 80-tych XX wieku, konieczne było dalsze wzmocnienie konstrukcji budowli. Wymieniono podwaliny oraz przeprowadzono prace konserwatorskie wyposażenia i polichromii. Ostatni gruntowny remont z lat 2006–2007 przywrócił obiektowi historyczny wygląd – wymieniono szalunek i ponownie położono gont na dachu. Niestety podobne kościoły tego typu nie miały tyle szczęścia, przykładem jest Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Grabówce.
Architektura
Kościół jest drewnianą, orientowaną budowlą zrębową o układzie trójdzielnym. Do prostokątnego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie, przylega od północy zakrystia. Z kolei nawa – szersza i zbliżona do kwadratu – posiada od północy pełnej długości kruchtę. Od zachodu wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z przedsionkiem w przyziemiu i baniastym hełmem z pozorną latarnią. Co więcej, nad nawą umieszczono sześcioboczną wieżyczkę na sygnaturkę.
Wnętrze przykrywa strop w prezbiterium z fasetą oraz strop z zaskrzynieniami w nawie. Ściana tęczowa ma formę prostokątną ze ściętymi narożnikami.
Wyposażenie
Wyposażenie świątyni pochodzi głównie z połowy XVIII wieku i utrzymane jest w stylistyce późnobarokowej. Na szczególną uwagę zasługują:
- ołtarz główny z tablicowym obrazem Matki Boskiej Anielskiej, datowanym na ok. 1480 rok – uznawanym za cudowny i prawdopodobnie sprowadzonym z Węgier,
- dwa ołtarze boczne – z Pietą w prawym oraz z obrazem Serca Pana Jezusa autorstwa Stanisława Kochanka w lewym,
- kamienna chrzcielnica w formie kielicha z 1906 roku, ozdobiona dziesięcioma herbami,
- prospekt organowy,
- ambona z 1750 roku, dekorowana wolutami.
Gotycki obraz Matki Bożej z Wietrzna – skarb późnego średniowiecza
W kościele św. Michała Archanioła w Wietrznie znajduje się prawdziwa perła małopolskiego gotyku – obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, datowany na ok. 1480 rok. Madonna została ukazana w pełnej postaci, w charakterystycznym dla „pięknych madonn” stylu: delikatna twarz, miękkie linie, elegancja i łagodność. Maryja podtrzymuje nagie Dzieciątko, a po jej bokach unoszą się dwa anioły – jeden w żółtej, drugi w czerwonej dalmatyce – subtelnie poruszające kompozycję.
Uwagę przyciągają również bogate draperie: ciemnogranatowy płaszcz z zieloną podszewką spływa ciężkimi fałdami, a suknia Maryi, pokryta czerwonym ornamentem w kształcie stylizowanego granatu, dodaje scenie wyjątkowej dekoracyjności. Całość dopełnia złote tło i zielona łączka u dołu obrazu.
Ciekawostką jest odwrocie malowidła – znajduje się tam surowa, linearna scena, najpewniej przedstawiająca klęczącego Chrystusa podczas Modlitwy w Ogrójcu, wraz z inskrypcjami datowanymi na 1691 rok.
Obraz po raz pierwszy pojawił się w źródłach w 1602 roku, w aktach wizytacyjnych biskupa Bernarda Maciejowskiego. Dziś uznawany jest za wybitny przykład późnogotyckiego malarstwa małopolskiego i jeden z najcenniejszych elementów wyposażenia kościoła w Wietrznie.
Charakterystyka i znaczenie
Choć kościół jest stosunkowo niewielki i skromny, doskonale oddaje charakter dawnej wiejskiej architektury sakralnej regionu, silnie nawiązującej do gotyckich tradycji konstrukcyjnych. Dodatkowo jego usytuowanie – w centrum wsi, na wschodnim stoku wzgórza schodzącego ku dolinie Jasiołki – podkreśla tradycyjny związek świątyni z lokalnym krajobrazem.
Dostępność
Kościół można zwiedzać po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym, dzięki czemu turyści mają możliwość poznania jednego z ciekawszych przykładów drewnianej architektury sakralnej Podkarpacia.
Źródło:
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
