Kościół św. Doroty – późnogotycka perła drewnianej architektury sakralnej
Warto więc poznać historię tego miejsca, jego architekturę oraz najcenniejsze elementy wyposażenia.
Historia kościoła św. Doroty
Początki świątyni sięgają końca XV wieku, kiedy powstał drewniany kościół w stylu późnogotyckim. Już w następnym stuleciu budowla została rozbudowana.
XVI i XVII wiek – rozwój świątyni
Pod koniec XVI wieku do kościoła dobudowano charakterystyczną wieżę frontową. W tym samym okresie powstały także pierwsze polichromie, które ozdobiły wnętrze świątyni.
W 1557 roku dokonano konsekracji kościoła. Data ta zachowała się na belce tęczowej wraz z późniejszym napisem z 1648 roku. Z tego czasu pochodzi również późnogotycka Grupa Ukrzyżowania, która stanowi jeden z najcenniejszych elementów wyposażenia.
W połowie XVII wieku wnętrze wzbogacono o kolejne dekoracje malarskie w stylu manierystycznym.
XIX wiek – rozbudowa i nowe elementy
Na początku XIX wieku świątynia przeszła kolejną ważną zmianę. Wtedy właśnie powstała kaplica pod wezwaniem Matki Boskiej, ufundowana przez rodzinę Jabłonowskich. Jednocześnie wykonano nową polichromię oraz wprowadzono elementy wyposażenia w stylu neoklasycystycznym i rokokowym.
Na przełomie XIX i XX wieku kościół został przebudowany, a w 1911 roku dach pokryto blachą, co miało poprawić trwałość konstrukcji.
XX i XXI wiek – odkrycie polichromii i konserwacja
Jednym z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii świątyni było odkrycie w 1994 roku zabytkowej polichromii z połowy XVI oraz XVII wieku.
W latach 1995–2005 przeprowadzono kompleksową konserwację malowideł. Prace wykonali konserwatorzy Anna Szczepaniak i Włodzimierz Drapczyński.
W tym samym czasie odrestaurowano również zabytkowe organy. Ich remont przeprowadził organmistrz Tomasz Orlow.
Kościół w Trzcinicy – architektura
Kościół św. Doroty jest drewnianą, jednonawową świątynią konstrukcji zrębowej. Budowla została wzniesiona z drewna jodłowego i zachowała typowy dla późnego gotyku układ przestrzenny.
Świątynia jest orientowana, co oznacza, że prezbiterium skierowano ku wschodowi.
Układ budynku
Najważniejsze elementy architektury to:
- nawa główna
- mniejsze prezbiterium zamknięte trójbocznie
- boczna kaplica
- piętrowa zakrystia
- frontowa wieża z izbicą
Wieża ma konstrukcję słupowo-ramową i zwęża się ku górze. Zwieńcza ją ostrosłupowy, ośmioboczny hełm pokryty gontem.
W przyziemiu wieżę otaczają tzw. soboty, czyli otwarte podcienia wsparte na słupach.
Dach kościoła jest jednokalenicowy i kryty gontem, a nad nim wznosi się sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona baniastym hełmem.
Wnętrze świątyni
Wnętrze kościoła zachowało wyjątkowo bogate wyposażenie artystyczne oraz zabytkowe dekoracje malarskie.
Polichromie z XVI i XVII wieku
Najcenniejszym elementem wnętrza jest renesansowa polichromia z 1551 roku, ufundowana przez Zofię i Jana Ocieskich, kanclerza wielkiego koronnego.
Malowidła mają charakter figuralno-ornamentalny i należą do najciekawszych przykładów tego typu dekoracji w drewnianych kościołach.
Na ścianach nawy można zobaczyć między innymi:
- monumentalne przedstawienie św. Krzysztofa o wysokości około 4 metrów
- scenę Ukrzyżowania
- iluzjonistyczne kotary
Z kolei w prezbiterium znajduje się scena Sądu Ostatecznego, natomiast na ścianie tęczowej przedstawiono anioły z atrybutami Męki Pańskiej.
Na parapecie chóru muzycznego umieszczono wizerunki dwunastu apostołów z Chrystusem.
Zabytkowe wyposażenie
Kościół w Trzcinicy posiada również wiele cennych elementów wyposażenia z różnych epok.
Do najważniejszych należą:
- ołtarz główny z drugiej połowy XVIII wieku
- dwa ołtarze boczne z tego samego okresu
- rokokowa ambona z końca XVIII wieku
- chrzcielnica neoklasycystyczna z początku XIX wieku
- nagrobek przyścienny Stanisława Jabłonowskiego
Nad nawą znajduje się chór muzyczny z prospektem organowym z pierwszej połowy XIX wieku. Sam instrument posiada osiem głosów i pochodzi z przełomu XVII i XVIII wieku.
Wnętrze przykrywają płaskie stropy, natomiast w nawie zastosowano charakterystyczne zaskrzynienia.
Dzwonnica i otoczenie kościoła
Obok świątyni stoi murowana dzwonnica arkadowa z 1907 roku.
Znajdujące się w niej dzwony pochodzą z 1952 roku i zastąpiły starsze, które zostały zarekwirowane podczas I i II wojny światowej.
Teren wokół kościoła otacza drewniane ogrodzenie z bramką i gontowym daszkiem, które podkreśla historyczny charakter całego założenia.
Co jeszcze warto zobaczyć
Odwiedzając to miejsce, warto zwrócić uwagę również na jego otoczenie.
W pobliżu świątyni rosną stare dęby, które tworzą malowniczy krajobraz wokół zabytku. Niedaleko znajduje się także nowy murowany kościół, który dziś pełni funkcję głównej świątyni parafii.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
