Drewniany kościół w Kaczycach – historia i architektura drewniana
Obiekt należy do najcenniejszych przykładów architektury drewnianej regionu. Znajduje się na pszczyńskiej pętli Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego i stanowi ważny punkt na mapie turystyki kulturowej.
Początki kościoła w Ruptawie
Pierwotnie kościół stał w Ruptawie. Został wzniesiony przed 1620 rokiem na miejscu starszej świątyni, wzmiankowanej już w 1447 roku. Nosił wtedy wezwanie św. Bartłomieja i pełnił funkcję kościoła parafialnego. Uczęszczali do niego nie tylko mieszkańcy Ruptawy, lecz także okolicznych miejscowości, takich jak Moszczenica i Szotkowice.
W tamtym okresie parafia należała do dekanatu wodzisławskiego. Z czasem, w wyniku wojen śląskich, Ruptawa wraz z całą ziemią wodzisławską znalazła się w granicach Królestwa Pruskiego. Był to ważny moment w historii regionu, który wpłynął również na losy świątyni.
Zniszczenia wojenne i decyzja o przeniesieniu
Podczas II wojny światowej kościół uległ częściowym zniszczeniom. Po wojnie jego znaczenie stopniowo malało. W 1949 roku w Ruptawie wybudowano nowy, murowany kościół parafialny. Drewniana świątynia pozostała bez stałej opieki, a brak funduszy uniemożliwiał jej gruntowny remont.
Sytuacja zmieniła się w drugiej połowie lat 70. XX wieku. W Kaczycach planowano budowę Kopalni Węgla Kamiennego „Morcinek”, a miejscowość nie posiadała własnej parafii. Mieszkańcy wystąpili z inicjatywą przeniesienia nieużytkowanego kościoła z Ruptawy. Na ten krok zgodę wydał wojewoda katowicki oraz Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Odtworzenie kościoła w Kaczycach
W latach 1971–1972 kościół został rozebrany w Ruptawie i odtworzony w Kaczycach. Prace wykonano z niewielkimi zmianami konstrukcyjnymi. Zrezygnowano z sygnaturki, a izbicę wieży nieco zmniejszono. Jednocześnie zmieniono wezwanie świątyni na Podwyższenie Krzyża Świętego.
Uroczyste poświęcenie kościoła odbyło się 25 czerwca 1972 roku. Rok później na wieży zawisł dzwon o wadze 350 kg, odlany w Ostrawie i nazwany „Św. Antoni”. Od 1976 roku świątynia pełni funkcję kościoła parafialnego w Kaczycach.
Architektura drewnianego kościoła
Kościół jest budowlą orientowaną, wzniesioną w konstrukcji zrębowej i posadowioną na kamiennej podmurówce. Wieża ma konstrukcję słupową i została zwieńczona cebulastym hełmem z latarnią. Cały budynek obito gontem, co podkreśla jego tradycyjny charakter.
Nawa ma rzut prostokątny, natomiast węższe prezbiterium zamknięto trójbocznie. Od strony północnej dobudowano zakrystię. Charakterystycznym elementem są także otwarte soboty, biegnące wzdłuż ścian kościoła. Całość przykrywa dwuspadowy, dwukalenicowy dach. Podobnym obiektem jest także Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego w Marklowicach Dolnych.
Wnętrze i wyposażenie
Wnętrze kościoła przykrywa płaski strop z fasetą. W 1974 roku fasety ozdobiono kwiecistą polichromią według projektu Jadwigi Smykowskiej, Adama Romaniuka i Grzegorza Zgrai. Dekoracje nadają wnętrzu lekkości i barwnego charakteru.
Najcenniejszym elementem wyposażenia jest XVII-wieczny ołtarz główny. Znajduje się w nim obraz św. Anny Samotrzeć oraz rzeźby św. Jana Nepomucena i św. Ignacego Loyoli. Uzupełniają go dwa ołtarze boczne, poświęcone św. Barbarze i św. Katarzynie.
Na ścianach zawieszono stacje Drogi Krzyżowej autorstwa Jana Krężeloka z Koniakowa. W kościele znajduje się również kopia XV-wiecznej Piety, wykonana przez Eugeniusza Janotę. Wnętrze dopełnia empora, oparta na czterech drewnianych słupach. Po czeskiej stronie na uwagę także zasługuje Kościół pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Olbrachcicach.
Kościół na Szlaku Architektury Drewnianej
Dziś kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Kaczycach jest ważnym elementem dziedzictwa kulturowego regionu. Położony w centrum wsi, otoczony drzewami, zachował kameralny i historyczny charakter. Jako obiekt pszczyńskiej pętli Szlaku Architektury Drewnianej przyciąga miłośników zabytków, historii i tradycyjnego budownictwa sakralnego.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
