Kościół w Humniskach
Kościół św. Stanisława Biskupa w Humniskach to drewniana, rzymskokatolicka świątynia parafialna wzniesiona w XV wieku, należąca do najstarszych zachowanych obiektów tego typu w Polsce. Co istotne, reprezentuje on niezwykle rzadki typ gotyckiego kościoła drewnianego o planie krzyża – jednonawowego, jednoprzestrzennego, z transeptem kaplicowym. W 1984 roku został wpisany do rejestru zabytków, a ponadto włączono go do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.
Historia obiektu
Parafia została uposażona już w 1409 roku przez Benka z Żabokruk, co sugeruje, że to właśnie on mógł być fundatorem kościoła, a tym samym że mamy do czynienia z jednym z najstarszych drewnianych kościołów w Polsce. Chociaż świątynię wzniesiono w XV wieku, konsekrowano ją dopiero w 1556 roku. Następnie, w 1624 roku, budowla ucierpiała podczas najazdu tatarskiego, jednak już w 1646 została odnowiona.
W kolejnych stuleciach kościół poddawano licznym remontom: w 1699 roku dobudowano murowaną zakrystię, natomiast w XVIII i XIX wieku przeprowadzono dalsze prace naprawcze. Szczególnie istotne okazały się dwie fazy rozbudowy: w latach 1887–1889 (dobudowa kaplicy południowej) oraz w latach 1898–1900, gdy pod kierunkiem majstra Macieja Wojnickiego dobudowano kaplicę północną, przedłużono nawę ku zachodowi, a także przebudowano zakrystię i obniżono dachy. Pomimo tych zmian zachowano pierwotny, gotycki układ konstrukcyjny i przestrzenny.
W 1930 roku wymieniono gont na stalową blachę, a dwa lata później Włodzimierz Lisowski z Sanoka pokrył wnętrze dekoracyjną polichromią. Z kolei w XX wieku przeprowadzono dwa duże remonty – w latach 50-tych oraz 1978–1980, kiedy m.in. zastąpiono poszycie dachu blachą miedzianą i wykonano nową wieżyczkę na sygnaturkę. Kolejne ważne odkrycie nastąpiło w 2002 roku, kiedy odsłonięto XV-wieczną dekorację stropową oraz renesansowe malowidła zachowane na belkach aneksów transeptowych.
Architektura i układ przestrzenny
Kościół położony jest na południowym skraju wsi, około 200 metrów od drogi Rzeszów–Sanok. Teren przykościelny otacza współczesne, drewniane ogrodzenie, w obrębie którego znajduje się również murowana dzwonnica parawanowa z trzema dzwonami oraz kilka wiekowych drzew.
Świątynia została wzniesiona na kamiennym podmurowaniu, w konstrukcji zrębowej, z orientacją wschód–zachód. Nawa i prezbiterium mają tę samą szerokość i wspólnie tworzą wydłużony prostokąt z płytkimi aneksami transeptowymi, do których przylegają zamknięte trójbocznie kaplice. Od północy do prezbiterium przylega murowana zakrystia, natomiast od południa – drewniana kruchta prowadząca do kaplicy. Kolejna kruchta znajduje się od strony zachodniej.
Całość wieńczy wspólny, niezbyt wysoki dach dwuspadowy o jednej kalenicy, natomiast nad kaplicami zastosowano dachy o kalenicy prostopadłej do głównego dachu. Charakterystycznym elementem jest także wieżyczka na sygnaturkę z latarnią i cebulastą kopułką. Ozdobny gzyms wieńczący – dawniej biegnący jedynie wokół najstarszej części kościoła – podkreśla historyczny charakter budowli.
Wnętrze przykryte jest płaskimi stropami. Belka tęczowa, ustawiona pod półkolistym łukiem, podtrzymuje barokowy krucyfiks. Z kolei chór muzyczny wspiera się na czterech słupach połączonych półkolistymi arkadami. Kaplice otwierają się do aneksów transeptowych również arkadami, dzięki czemu całe wnętrze sprawia wrażenie harmonijnej, choć rozbudowanej przestrzeni.
Wyposażenie
Wyposażenie kościoła, pochodzące głównie z XVII i XVIII wieku, obejmuje m.in.:
- manierystyczny ołtarz główny z 1. połowy XVII wieku, sprowadzony ze zburzonego kościoła kapucynów w Bliznem,
- cztery późnobarokowe ołtarze boczne,
- barokową ambonę,
- kamienną, gotycką chrzcielnicę z XVI wieku,
- kamienną kropielnicę także z XVI wieku.
Ściany świątyni zdobi polichromia figuralna i ornamentalna.
Dostępność
Kościół jest dostępny dla odwiedzających, jednak wejście do wnętrza wymaga wcześniejszego uzgodnienia telefonicznego. Dzięki temu można zobaczyć zarówno unikalny układ przestrzenny, jak i wyjątkowe, wielowarstwowe wyposażenie o wysokiej wartości historycznej i artystycznej.
Źródło:
[1] wikipedia
[2] zabytek.pl
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
