Drewniany kościół w Grabówce – historia i zabytki
Od Tatarów do Nagórskiego – XVII-wieczne początki
Historia kościoła sięga lata 1624–1631, kiedy to Hieronim Nagórski, ówczesny właściciel dóbr, zdecydował się wznieść nową świątynię w Grabownicy Starzeńskiej. Była to reakcja na wcześniejszy najazd tatarski, w czasie którego spłonął kościół z 1593 roku. Nowa budowla, umieszczona na niewielkim wzniesieniu, szybko stała się centrum religijnego życia wsi.
Przez prawie trzy stulecia drewniana świątynia pełniła swoją funkcję. Rosnąca liczba mieszkańców sprawiła, że w 1920 roku ukończono budowę nowego, murowanego kościoła. To właśnie wtedy zaczęła się zupełnie nowa droga zabytku.
Wielka przeprowadzka do Grabówki
Po wybudowaniu większej, murowanej świątyni w Grabownicy Starzeńskiej – stary drewniany kościół rozebrano i w 1921 roku przeniesiono do Grabówki, gdzie powstała parafia pw. Nawiedzenia NMP. Przeniesiony budynek ustawiono na malowniczym pagórku, dzięki czemu od razu stał się jednym z najbardziej charakterystycznych punktów w krajobrazie miejscowości.
Świątynia była jednonawowa, zbudowana w konstrukcji zrębowej, wsparta na kamiennej podmurówce. Oddzielne, dwuspadowe dachy – jeden nad nawą, drugi nad prezbiterium – zwieńczono ośmioboczną wieżyczką z latarnią. Wnętrze zdobiła barwna polichromia, a nad wejściem znajdował się chór z XVIII-wiecznymi organami, również przeniesionymi z Grabownicy.
Zabytkowe wyposażenie – skarb XVII i XIX wieku
Wyposażenie kościoła stanowiło wyjątkową kolekcję sztuki sakralnej. Najcenniejszym elementem była belka tęczowa z XVII-wiecznym barokowym krucyfiksem oraz figurami Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty. W świątyni znajdowały się również ikony pochodzące z miejscowej cerkwi św. Mikołaja oraz rzeźby i obrazy powstałe na przestrzeni XVII–XIX stulecia.
Noc, która zakończyła historię świątyni
Wszystko zmieniło się tragicznie w nocy z 18 na 19 kwietnia 2007 roku. Około godziny 23:00 mieszkańcy zauważyli płomienie wychodzące z zewnętrznej ściany kościoła, tuż przy przyłączu energetycznym. Ogień błyskawicznie wspiął się na strych i wieżyczkę, wnikając pod blachę dachu. Tam przez lata ukryty był gont, łatwo poddający się płomieniom.
Na miejscu pojawiły się 32 zastępy straży pożarnej – blisko 100 strażaków, którzy walczyli o uratowanie świątyni przez całą noc. Początkowo uratowano wyposażenie, jednak szybko okazało się, że zawalenie stropu grozi życiu ratowników. Wtedy opuszczono wnętrze i skupiono się na gaszeniu od zewnątrz.
Pożar pozostawił po sobie dramatyczny obraz: kompletnie wypalone wnętrze, zniszczone ołtarze boczne, zawalony dach oraz nadpalone ściany. Ocalały jedynie przybudówki – zakrystia i wejście – oraz kilka najcenniejszych przedmiotów, takich jak obraz z ołtarza głównego, droga krzyżowa i krzyż z prezbiterium.
Nowy kościół i współczesna Grabówka
Choć władze gminy zapowiadały odbudowę, ostatecznie z niej zrezygnowano. W latach 2008–2010, niedaleko ruin spalonego zabytku, wzniesiono nowy, murowany kościół parafialny.
Grabówka, niewielka wieś w gminie Dydnia, oprócz zniszczonego kościoła i starej cerkwi greckokatolickiej, ma również długą historię związaną z działalnością Armii Krajowej i oddziałów samoobrony w czasie II wojny światowej. To miejsce niepozorne, ale niezwykle bogate w historie, które warto odkrywać przy okazji wizyty w regionie.
Źródła:
[1] wikipedia
[2] kosciolydrewniane.pl
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
