Drewniany kościół w Gołkowicach – historia i architektura zabytkowa
Ponadto kościół jest jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów Gołkowic i symbolem miejscowej historii.
Najstarsze dzieje miejscowości i kultu religijnego
Gołkowice to miejscowość o długiej historii. Pierwsze wzmianki o niej pojawiają się już w pierwszej połowie XIII wieku. Początkowo życie religijne koncentrowało się wokół kaplicy zamkowej pw. św. Michała Archanioła. Służyła ona dworowi książęcemu, który funkcjonował na tych terenach.
Z czasem kaplica została poświęcona św. Annie. To właśnie ona stała się duchowym poprzednikiem obecnego kościoła.
Budowa kościoła w XIX wieku
Obecny kościół wzniesiono w 1878 roku, jednak przygotowania rozpoczęły się kilka lat wcześniej. W 1873 roku sprowadzono do Gołkowic wieżę z rozbieranego gotyckiego kościoła św. Anny w Pruchnej. Był to ważny element nowej świątyni.
Następnie, w 1877 roku, wykonano betonowe podwaliny i rozpoczęto wznoszenie ścian. Już rok później kościół był gotowy. Dużą rolę odegrała tu ofiarność miejscowego gospodarza Józefa Grzonki, który wspierał budowę zarówno finansowo, jak i organizacyjnie.
Remonty i prace konserwatorskie
W kolejnych latach kościół był kilkukrotnie remontowany. Prace przeprowadzono m.in. w 1953, 2006 oraz 2010 roku. Ostatnie remonty miały na celu zabezpieczenie konstrukcji oraz zachowanie zabytkowego charakteru świątyni.
Podczas jednego z remontów dokonano sensacyjnego odkrycia.
Odkrycie podziemnej krypty
W trakcie prac przy podłodze zauważono osuwanie się ziemi pod legarami. Po zdjęciu desek odkryto podziemną kryptę, w której znajdowała się trumna oraz ludzkie szczątki. O znalezisku poinformowano Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Krypta została zabezpieczona, a dalsze badania archeologiczne zaplanowano na przyszłość. Według lokalnych przekazów w krypcie mógł zostać pochowany Jan Rudolf Celesta, dawny właściciel Gołkowic. Jednak potwierdzenie tej hipotezy wymaga specjalistycznych badań.
Architektura kościoła św. Anny
Kościół jest orientowany, o konstrukcji słupowej, posadowiony na betonowych fundamentach. Ściany oszalowano deskami. Prezbiterium jest nieco niższe od nawy, a w jego kalenicy znajduje się ośmioboczna sygnaturka z otwartą latarnią.
Od strony zachodniej wznosi się kwadratowa wieża o pochyłych ścianach. Zwieńcza ją izbica oraz ośmiopolowy, piramidalny hełm. Wzdłuż południowej ściany nawy umieszczono soboty, czyli zadaszone podcienia.
Wyposażenie wnętrza i cenne zabytki
W ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Anny nauczającej Marię, przy której stoi św. Joachim. Po bokach umieszczono figury św. Piotra i Pawła. Ołtarze boczne poświęcono Najświętszemu Sercu Pana Jezusa oraz Niepokalanemu Sercu Najświętszej Maryi Panny.
Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest późnogotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem z początku XVI wieku. Ponadto na ambonie znajdują się XVIII-wieczne płaskorzeźby Ojców Kościoła: św. Ambrożego, Augustyna, Hieronima i Grzegorza.
Kościół św. Anny dziś
Dziś kościół św. Anny w Gołkowicach pozostaje ważnym miejscem kultu oraz cennym zabytkiem architektury drewnianej. Turyści chętnie go odwiedzają. Obiekt stanowi także istotny punkt na trasie zwiedzania zabytków południowej części województwa śląskiego.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
