500 lat kościoła św. Marcina w Czermnej. Historia parafii i sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia
Czermna była wówczas wsią szlachecką. Właściciele dóbr pełnili funkcję kolatorów, czyli patronów miejscowego kościoła. Wśród nich na przestrzeni wieków znajdowali się między innymi:
- Jan Czermiński – kolator w 1565 roku,
- Jerzy Lubomirski,
- Albert Czermiński,
- Mikołaj Borek,
- Krzysztof Krzesz z Męciny,
- Paweł Przyłuski i Zygmunt Baranowski na początku XVII wieku,
- Adam Ramułt w połowie XVIII wieku.
Od 4 października 1448 roku parafia należała do diecezji krakowskiej, archidiakonatu sądeckiego. Następnie, 5 lipca 1763 roku, włączono ją do archidiakonatu wojnickiego i dekanatu jasielskiego.
Zmiany administracyjne parafii
Po utworzeniu diecezji tarnowskiej 13 marca 1786 roku Czermna znalazła się w jej strukturach administracyjnych. Jednak już w 1805 roku, gdy diecezję tarnowską zniesiono, parafia została włączona do diecezji przemyskiej.
W okresie międzywojennym parafia powróciła do diecezji tarnowskiej i należała do dekanatu ołpińskiego. Dziś również znajduje się w tej strukturze kościelnej. Obecny podział administracyjny został wprowadzony przez papieża Jana Pawła II bullą „Totus Tuus Poloniae populus” z 25 marca 1992 roku.
Kościół w Czermnej – Proboszczowie i życie duszpasterskie
Na początku funkcjonowania parafii w Czermnej działały głównie kapelanie dworskie, ponieważ w okolicy istniało aż 12 folwarków. Dopiero później pojawiły się komendarie.
Pierwszym kanonicznie ustanowionym proboszczem był ks. Tomasz Serwowski, który pełnił swoją posługę w latach 1773–1790.
Do znanych duszpasterzy w dawnych wiekach należeli między innymi:
- ks. Ambroży Więczkowski (ok. 1595)
- ks. Jan Bukowski (1597)
- ks. Stanisław Andrzej z Jodłowej (1602)
- ks. Stanisław Kociołek (1613)
- ks. Jan Gryszter (1716)
- ks. Wojciech Lopatkiewicz (1747)
- ks. Andrzej Anuszkiewicz (1781)
Najdłużej parafii służył ks. Józef Godek, który był proboszczem przez 36 lat.
Z powodu pogarszającego się zdrowia ks. Godka w 1896 roku do parafii skierowano pierwszego wikariusza. Stałą posadę wikariusza wprowadzono dwa lata później.
Najstarsze księgi metrykalne w parafii prowadzone są od 1710 roku, natomiast kronika parafialna istnieje od 1771 roku.
W powojennej historii parafia wydała 12 kapłanów oraz 8 sióstr zakonnych.
Powstanie i rozwój świątyni
Pierwszą świątynię w Czermnej ufundował między 1370 a 1398 rokiem właściciel wsi Dymitr Podskarbek z Goraja, podskarbi króla Kazimierza Wielkiego.
Kościół ten został jednak zniszczony podczas najazdów tatarskich. Na jego miejscu w latach 1520–1537 powstała nowa, drewniana świątynia pod wezwaniem św. Marcina z Tours.
Kościół został uroczyście poświęcony w 1537 roku.
W XVIII wieku świątynia została znacząco przebudowana. Dobudowano wówczas wieżę i kaplicę, a wnętrze przekształcono z jednonawowego w trójnawowe, nadając mu barokowy charakter.
Architektura zabytkowego kościoła
Kościół św. Marcina jest drewnianą świątynią konstrukcji zrębowej, jedną z cenniejszych na terenie Małopolski.
Charakterystyczne elementy architektury to:
- wieża konstrukcji słupowej z izbicą,
- dwuspadowy dach z neogotycką wieżyczką na sygnaturkę,
- wieloboczna kaplica z ośmiopolową kopułą,
- cztery ośmioboczne filary dzielące wnętrze na trzy nawy.
Ściany i stropy pokrywa figuralno-ornamentalna polichromia z 1877 roku, przedstawiająca sceny religijne, między innymi:
- Wniebowstąpienie,
- Wniebowzięcie,
- Uciszenie burzy.
Kościół otacza kamienny mur z czterema kapliczkami z XIX wieku.
W murze znajduje się również dzwonnica parawanowa z przełomu XVIII i XIX wieku. Wiszą w niej dwa dzwony z 1946 roku, z których jeden stanowi wotum za ocalenie mieszkańców w czasie II wojny światowej.
Wyposażenie świątyni
Wnętrze kościoła kryje liczne zabytki z różnych epok.
Do najcenniejszych należą:
- rokokowy ołtarz główny z XVIII wieku,
- późnorenesansowy ołtarz z początku XVII wieku,
- neobarokowy ołtarz z przełomu XIX i XX wieku,
- kamienna chrzcielnica z XVI wieku,
- późnobarokowa ambona z XVIII wieku,
- organy firmy Rieger z 1896 roku, sprowadzone ze Śląska,
- obrazy z XVII–XIX wieku.
Wiele z tych zabytków przeniesiono do nowej świątyni w celu ich ochrony.
Kościół św. Marcina znajduje się dziś na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.
Od 2006 roku pełni funkcję kaplicy cmentarnej, a nabożeństwa odprawiane są tam szczególnie w dniu odpustu – 11 listopada, w święto św. Marcina.
Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia – Cudowny obraz Matki Bożej Czermneńskiej
Czermna od wieków nazywana jest „Parafią Maryjną”. W centrum życia religijnego znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia.
Prawdopodobnie powstał on w XVI wieku, a jego autorem był malarz nazywany Mistrzem z Wójtowej. Wizerunek przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem i pierwotnie był częścią większego tryptyku.
Dziś oryginał znajduje się w nowym sanktuarium, natomiast w starym kościele umieszczono jego kopię.
Koronacja cudownego wizerunku
Wielowiekowy kult maryjny doprowadził do szczególnego wydarzenia.
28 sierpnia 2011 roku obraz Matki Bożej Pocieszenia został uroczyście ukoronowany przez biskupa tarnowskiego Wiktora Skworca.
Uroczystość zgromadziła tysiące pielgrzymów oraz setki kapłanów z całej diecezji.
Żywa wiara mieszkańców Czermnej
Wiara mieszkańców Czermnej przejawia się nie tylko w historii parafii, ale także w codziennym życiu religijnym.
W parafii działają między innymi:
- Róże Żywego Różańca (obecnie ponad 20),
- Caritas,
- Dziewczęca Służba Maryjna (od 2005 roku),
- wspólnoty Ruchu Światło-Życie.
Młodzież każdego roku uczestniczy w pieszych pielgrzymkach do Tuchowa oraz na Jasną Górę.
Od 2002 roku w sanktuarium odprawiany jest Apel Maryjny w pierwsze soboty miesiąca, a w każdą niedzielę przed poranną Mszą świętą śpiewane są Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP.
Kapliczki i tradycja maryjna
Na terenie wsi znajduje się wiele przydrożnych kapliczek maryjnych. Najstarsze pochodzą z XIX wieku i są świadectwem głębokiej pobożności mieszkańców.
Kapliczki powstawały często jako wota dziękczynne za otrzymane łaski.
500 lat świątyni św. Marcina
W 2023 roku parafia w Czermnej świętowała 500-lecie powstania kościoła św. Marcina. Uroczystości zgromadziły licznych wiernych oraz duchowieństwo diecezji tarnowskiej.
Dziś zabytkowy modrzewiowy kościół pozostaje jednym z najcenniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej Małopolski i ważnym miejscem modlitwy dla mieszkańców oraz pielgrzymów.
Źródło:
[1] https://www.parafiaczermna.pl/
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
