Kościół w Binarowej – drewniana perła UNESCO, którą musisz zobaczyć

SPIS TREŚCI

Zwiń

Kościół pw. św. Michała Archanioła w Binarowej to jeden z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej w Polsce i Europie. Świątynia powstała około 1500 roku i do dziś zachwyca zarówno swoją historią, jak i niezwykłym wnętrzem.

Co więcej, obiekt znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej i od 2003 roku widnieje na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wpis ten uzasadniono wyjątkowym połączeniem walorów historycznych, artystycznych oraz architektonicznych, a także najlepiej zachowaną polichromią wśród drewnianych kościołów Małopolski.

Historia kościoła – od średniowiecza do współczesności

Początki świątyni

Historia kościoła sięga co najmniej 1415 roku, kiedy to pojawia się pierwsza wzmianka o istniejącej w Binarowej świątyni. Jej funkcjonowanie potwierdza również Jan Długosz. Niestety, pierwszy kościół spłonął pod koniec XV wieku.

Obecna budowla powstała około 1500 roku i to właśnie ona przetrwała do naszych czasów.

Rozwój i przebudowy

Na przestrzeni wieków kościół był wielokrotnie rozbudowywany i odnawiany:

• w 1596 roku dobudowano charakterystyczną wieżę,

• na początku XVI wieku wykonano pierwsze polichromie,

• w latach 1602–1608 powstała wieżyczka na sygnaturkę,

• w XVII wieku dobudowano kaplicę Aniołów Stróżów oraz zmieniono wystrój wnętrza,

• w XIX wieku przeprowadzono gruntowny remont, usuwając m.in. tzw. soboty.

Jednak nie wszystkie prace były korzystne. Na przełomie XIX i XX wieku zmieniono pierwotny wygląd świątyni – gont zastąpiono blachą, a ściany odeskowano.

Renowacje i ratowanie zabytku

Na szczęście w drugiej połowie XX wieku rozpoczęto działania mające przywrócić kościołowi jego pierwotny charakter. Szczególnie ważne były:

• prace konserwatorskie w latach 50-tych i 60-tych,

• kompleksowa renowacja w latach 90-tych,

• przywrócenie gontowego pokrycia i rekonstrukcja wieży,

• remont po powodzi w 2010 roku.

Dzięki tym działaniom świątynia odzyskała swój dawny blask.

Architektura – gotycka harmonia drewna

Kościół w Binarowej to przykład późnogotyckiej architektury drewnianej. Został wzniesiony z drewna jodłowego w konstrukcji zrębowej.

Najważniejsze cechy budowli:

• orientowany układ (ołtarz skierowany na wschód),

• jednonawowa bryła,

• węższe prezbiterium zamknięte trójbocznie,

• wieża o konstrukcji słupowo-ramowej,

• dach jednokalenicowy pokryty gontem,

• kaplica Aniołów Stróżów od północy.

Co istotne, wieża kościoła jest jedną z najstarszych drewnianych wież przykościelnych w Europie.

Wnętrze, które zachwyca – polichromie i „Biblia dla ubogich”

Największym skarbem świątyni jest jej wnętrze. Już od pierwszego spojrzenia uwagę przyciąga niezwykła polichromia pokrywająca niemal każdą powierzchnię.

Co przedstawiają malowidła?

• sceny z Nowego Testamentu,

• 21 scen Męki Pańskiej,

• Sąd Ostateczny,

• „Rozdroża życia ludzkiego”,

• Nauka Dobrego Umierania,

• symbole cnót i grzechów.

Malowidła pełniły funkcję edukacyjną – w czasach, gdy większość ludzi nie umiała czytać, stanowiły tzw. „Biblię pauperum”, czyli Biblię dla ubogich.

Co ciekawe, wśród przedstawień można znaleźć nawet anioła z wąsami – przykład ludowej interpretacji sztuki sakralnej.

Wyposażenie – skarby starsze niż sam kościół

Wnętrze świątyni kryje niezwykle cenne elementy wyposażenia:

Gotyckie dzieła:

• rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem (ok. 1380 roku),

• płaskorzeźby czterech świętych dziewic (ok. 1410 roku),

• krucyfiks z XVI wieku,

• kamienna chrzcielnica.

Barokowe elementy:

• ołtarz główny z wizerunkiem św. Michała Archanioła,

• ołtarze boczne,

• bogato zdobione ławki i konfesjonały,

• ambona i tron celebransa.

Dodatkowo uwagę zwracają oryginalne, gotyckie okucia drzwi – unikatowe świadectwo dawnego rzemiosła.

Sanktuarium i kult Matki Bożej Piaskowej

Kościół w Binarowej to nie tylko zabytek, ale również żywe miejsce kultu religijnego.

W lewym ołtarzu bocznym znajduje się obraz Matki Bożej Piaskowej z XVII wieku. Już w XVIII wieku odnotowano rozwinięty kult tego wizerunku.

Do dziś:

• w każdą środę odprawiana jest nowenna,

• wierni składają wota i podziękowania,

• odbywają się odpusty parafialne (maj i wrzesień).

Kult przetrwał trudne czasy i nadal przyciąga pielgrzymów.

Kościół w kulturze i sztuce

Wyjątkowość świątyni docenili również artyści:

• Stanisław Wyspiański wykonał szkice kościoła,
• Miron Białoszewski poświęcił mu utwór poetycki.
• To dowód na to, że miejsce to inspiruje nie tylko historyków, ale i twórców.

Dlaczego warto odwiedzić Binarową?

Kościół św. Michała Archanioła to prawdziwy klejnot Małopolski. Łączy w sobie historię, sztukę i duchowość.

Dlatego warto tu przyjechać, aby:

• zobaczyć unikatowe polichromie,

• poczuć klimat średniowiecznej świątyni,

• odkryć jedno z najważniejszych miejsc na mapie Małopolska.

SERIA: DREWNIANYM SZLAKIEM

Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.

Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.

→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”