Kościół partyzancki w Szczawie – historia drewnianej świątyni i Izby Pamięci AK
Dziś Kościół partyzancki w Szczawie powszechnie nazywany jest „kościołem partyzanckim”, ponieważ silnie związana jest z działalnością konspiracyjną podczas II wojny światowej. Tuż obok kościoła znajduje się także Izba Pamięci 1 Pułku Strzelców Podhalańskich AK, która przypomina o bohaterach walczących w okolicznych górach.
Początki świątyni i historia powstania kościoła
Historia kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Szczawie rozpoczęła się w drugiej połowie XX wieku. W 1958 roku podjęto decyzję o budowie nowej świątyni dla mieszkańców miejscowości. Wcześniej Szczawa należała do parafii pw. Przemienienia Pańskiego i Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Kamienicy. Jednak wraz z rozwojem miejscowości zdecydowano o utworzeniu w Szczawie samodzielnej wikarii parafialnej.
Budowę kościoła rozpoczęto w 1958 roku według projektu inżyniera Alojzego Podgórnego ze Słopnic. Przy realizacji prac ogromną rolę odegrał cieśla Jan Sopata, który odpowiadał za wykonanie drewnianej konstrukcji świątyni.
Po kilku latach prac kościół był gotowy. Uroczystego poświęcenia świątyni dokonał 16 czerwca 1963 roku biskup Karol Pękala.
W kolejnych latach życie religijne w Szczawie rozwijało się bardzo dynamicznie. Co ciekawe, w latach siedemdziesiątych uroczystości odpustowe dwukrotnie odwiedził ówczesny arcybiskup metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła, który później został papieżem Janem Pawłem II.
Natomiast 6 grudnia 1980 roku biskup tarnowski Jerzy Ablewicz oficjalnie erygował parafię w Szczawie.
Architektura drewnianego kościoła
Kościół w Szczawie powstał jako budowla współczesna, jednak wyraźnie nawiązuje do tradycyjnej architektury drewnianej charakterystycznej dla regionu Beskidów i Podhala.
Konstrukcja i bryła świątyni
Świątynia posiada:
- konstrukcję zrębową
- jedną nawę
- wielobocznie zamknięte prezbiterium
Ponadto w przedniej części kościoła znajduje się charakterystyczna czworoboczna wieża o konstrukcji słupowej z nadwieszoną izbicą. Całość przykrywa blaszany hełm stylizowany na barokowy.
Nad głównym wejściem umieszczono drewnianą figurę Serca Pana Jezusa, którą wyrzeźbił artysta Aleksander Lisowski.
Dzięki tym elementom kościół doskonale wpisuje się w krajobraz górskiej miejscowości i przypomina tradycyjne drewniane świątynie Małopolski.
Drewniane wnętrze i wyposażenie kościoła
Wnętrze świątyni wykonano w 1969 roku z drewna modrzewiowego. Naturalny materiał nadaje przestrzeni ciepły i bardzo charakterystyczny klimat.
Na stropie nad prezbiterium znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Trójcę Świętą, która stanowi jeden z ważniejszych elementów dekoracyjnych świątyni.
Ołtarz główny
Ołtarz główny wykonano w całości z drewna. W jego centralnej części znajduje się figura Serca Jezusa, natomiast po obu stronach umieszczono płaskorzeźby aniołów.
Ołtarze boczne
W kościele znajdują się również dwa ołtarze boczne:
- ołtarz św. Józefa,
- ołtarz partyzancki.
Ten drugi ma szczególne znaczenie historyczne. Zawiera bowiem elementy wyposażenia kaplicy partyzanckiej z czasów II wojny światowej. W jego centrum znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Matkę Boską Ludźmierską, inspirowana obrazem „Pani Podhala” autorstwa Zdzisława Pabisiaka.
Najcenniejsze elementy wyposażenia
Wśród wyjątkowych elementów wyposażenia kościoła warto zwrócić uwagę na:
- barokowe stacje Drogi Krzyżowej z XVIII wieku, autorstwa Wojciecha Poziemskiego,
- barwne witraże zaprojektowane przez Teresę Stankiewicz,
- miedziane płaskorzeźby przedstawiające Matkę Bożą Bolesną, wykonane przez Bolesława Antonika,
- misternie zdobioną ambonę, chrzcielnicę oraz konfesjonały, które wykonał rzeźbiarz Antoni Krzak.
Dzięki temu wyposażeniu wnętrze świątyni stanowi niezwykłe połączenie sztuki sakralnej z lokalną tradycją.
Kościół partyzancki i pamięć o Armii Krajowej
Kościół w Szczawie jest szczególnie związany z historią 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, który działał w tym regionie podczas II wojny światowej.
W latach osiemdziesiątych miejscowość stała się ważnym miejscem spotkań organizacji kombatanckich i patriotycznych. W czasie dorocznych uroczystości partyzanckich w Szczawie gromadziło się nawet około 2000 uczestników.
W 1984 roku w uroczystościach tych wziął udział również Prymas Polski kardynał Józef Glemp.
Izba Pamięci 1 Pułku Strzelców Podhalańskich AK
Ważnym miejscem obok kościoła jest Izba Pamięci 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej.
Powstała ona 2 maja 1987 roku z inicjatywy samych partyzantów. Wśród jej założycieli znaleźli się między innymi:
- ppłk. Jan Cieślak „Maciej”
- mjr Zygmunt Joniec „Zyg”
- Józef Kulpa „Owoc”
- por. Antoni Samek „Sokół”
Początkowo ekspozycja znajdowała się w budynku plebanii. Jednak już w 1988 roku zaproponowano przeniesienie muzeum do osobnego budynku gospodarczego parafii. Projekt adaptacji zatwierdzono w 1989 roku.
Dzięki wsparciu Polonii z Kanady udało się stworzyć pełnowartościową ekspozycję historyczną.
Co można zobaczyć w muzeum
W Izbie Pamięci znajdują się między innymi:
- oryginalne umundurowanie partyzanckie
- uzbrojenie z okresu II wojny światowej
- dokumenty konspiracyjne
- fotografie żołnierzy AK
- biografie członków 1 Pułku Strzelców Podhalańskich
Zwiedzanie muzeum jest możliwe po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.
Nowy kościół i współczesne uroczystości
W latach dziewięćdziesiątych w pobliżu drewnianej świątyni wybudowano nowy, znacznie większy kościół. Za nim powstał również ołtarz polowy, przy którym odbywają się nabożeństwa podczas corocznego odpustu partyzanckiego.
Mimo to stary drewniany kościół nadal pozostaje ważnym symbolem historii Szczawy oraz miejscem pamięci o żołnierzach Armii Krajowej.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
