Dwór w Łopusznej
Dwór w Łopusznej to jeden z najlepiej zachowanych przykładów wiejskiej siedziby szlacheckiej na Podhalu. Położony w centrum wsi, w sąsiedztwie drewnianego kościoła i rzeki Dunajec, od wieków wpisuje się w lokalny krajobraz. Co istotne, miejsce to łączy historię polskiej szlachty, romantycznej literatury oraz współczesnej ochrony dziedzictwa kulturowego. Dziś dwór stanowi oddział Muzeum Tatrzańskiego i pozostaje ważnym punktem na mapie regionu.
Początki folwarku i powstanie dworu
Historia folwarku w Łopusznej sięga końca XVI wieku. Wówczas wieś należała do Waleriana Poradowskiego, który otrzymał ją od króla Stefana Batorego. Jednak sam dwór powstał znacznie później. Między rokiem 1787 a 1790 wybudował go Romuald Lisicki, konfederat barski i przedstawiciel lokalnej szlachty.
Co ważne, nowy dwór stał się centrum życia gospodarczego i społecznego okolicy. Jednocześnie od początku pełnił funkcję reprezentacyjną, typową dla wiejskich siedzib szlacheckich.
Tetmajerowie i romantyczni goście
W XIX wieku Łopuszna przeszła w ręce rodziny Tetmajerów. Leon Przerwa-Tetmajer wraz z żoną Ludwiką z Lisickich gospodarowali tu przez wiele lat. Właśnie w tym okresie dwór stał się miejscem spotkań artystów, poetów i działaczy patriotycznych.
W 1832 roku, po klęsce powstania listopadowego, w Łopusznej ukrywał się Seweryn Goszczyński. Poeta opisał dwór w „Dzienniku podróży do Tatrów”, podkreślając jego solidną konstrukcję i charakterystyczny ganek. Ponadto bywali tu m.in. Bohdan Zaleski oraz uczestnicy ruchów niepodległościowych.
Przebudowy i zmiany w XIX wieku
Po śmierci Leona i Ludwiki Tetmajerów majątek odziedziczyła ich córka Kamila, żona Kazimierza Lgockiego. W 1892 roku nowi właściciele przeprowadzili gruntowny remont. W rezultacie zmienił się wygląd dworu. Drewniane ściany pobielono, a dach otrzymał nowe wsparcie w postaci drewnianych kolumn.
Mimo tych zmian zachowano pierwotny charakter budowli. Dzięki temu dwór nadal pozostawał czytelnym przykładem tradycyjnej siedziby szlacheckiej.
Dwór w Łopusznej po II wojnie światowej
Po II wojnie światowej majątek został znacjonalizowany. Dwór i zabudowania gospodarcze użytkowano w sposób nieodpowiedni, co z czasem doprowadziło do ich degradacji. Jednak w 1978 roku zespół dworski przejęło Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem.
Od tego momentu rozpoczęto systematyczne prace konserwatorskie. Dzięki nim dwór odzyskał dawny wygląd, a wnętrza zaadaptowano na cele muzealne.
Architektura dworu i zabudowania towarzyszące
Dwór w Łopusznej jest budynkiem parterowym, drewnianym, wzniesionym na planie prostokąta. Nakrywa go łamany dach pokryty gontem. Od frontu uwagę przyciąga ganek z kolumnami oraz barokowa facjatka.
Co więcej, cały zespół dworski obejmuje również oficynę, stajnię z wozownią, spichlerz oraz obory. Istotnym elementem jest także tzw. „gacek”, czyli niewielki budynek mieszkalny, w którym przebywał Bohdan Zaleski. Dodatkowo w pobliżu znajduje się Dom Klamerusów – drewniana chałupa z 1887 roku, prezentująca wnętrza dawnego domu chłopskiego.
Dwór w Łopusznej dzisiaj
Obecnie dwór stanowi ważny element oferty Muzeum Tatrzańskiego. Prezentowane ekspozycje przybliżają historię wsi, losy właścicieli oraz codzienne życie dawnej szlachty. Dzięki temu miejsce to zachowuje swój edukacyjny i kulturowy charakter, a jednocześnie pozostaje żywym świadkiem historii regionu.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.