Dwór w Łodygowicach
Dwór w Łodygowicach, nazywany również zamkiem, znajduje się w południowo-wschodniej części wsi Łodygowice, w powiecie żywieckim. Usytuowano go nad rzeką Żylicą, w otoczeniu niewielkiego parku krajobrazowego. Obiekt leży około 100 metrów na wschód od drogi prowadzącej z Bielska-Białej do Żywca.
Dzięki temu położeniu dwór od wieków pełnił funkcję zarówno rezydencjonalną, jak i administracyjną.
Początki – od drewnianego dworu do murowanej fortalicji
Pierwotnie w miejscu obecnego dworu stał drewniany dwór rodu Komorowskich, którzy posiadali okoliczne tereny od połowy XVI wieku. Z czasem jednak podjęto decyzję o budowie nowej, trwalszej siedziby.
W 1629 roku rozpoczęto wznoszenie murowanego dworu z inicjatywy kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego. Niestety, już dwa lata później budowę przerwano z powodu jego śmierci. W konsekwencji dobra łodygowickie przeszły w ręce Wiśniowieckich, a następnie – jako wiano – trafiły do Stanisława Warszyckiego.
Dwór obronny Stanisława Warszyckiego
W połowie XVII wieku Żywiecczyzna była narażona na liczne najazdy. Dlatego Stanisław Warszycki postanowił kontynuować budowę dworu w formie rezydencji obronnej. W 1673 roku obiekt otoczono nowoczesnymi fortyfikacjami bastionowymi.
Powstał system wałów ziemno-kamiennych, bastionów w narożnikach oraz fosy zasilanej wodą z rzeki Żylicy. Dzięki temu dwór w Łodygowicach stał się trudnym do zdobycia fortalicjum (niewielkiej budowli obronnej), odpowiadającym realiom niespokojnych czasów.
Zmiany właścicieli i stopniowa utrata funkcji obronnych
Po śmierci Warszyckiego w 1682 roku majątek przechodził w ręce kolejnych właścicieli. W XVIII wieku dochodziło nawet do zbrojnych sporów rodzinnych o jego posiadanie. Z biegiem lat fortyfikacje traciły jednak swoje militarne znaczenie.
Przełomowym momentem był rok 1866, gdy dobra łodygowickie nabyła Klementyna Primovesi de Weber, żona austriackiego majora Adolfa von Klobusa. To właśnie wtedy dokonano gruntownej przebudowy dworu.
Neogotycka przebudowa w XIX wieku
W drugiej połowie XIX wieku dawny dwór obronny przekształcono w rezydencję o charakterze neogotyckim. Zatarciu uległy cechy militarne obiektu. Pojawiły się natomiast arkady wejściowe, balkon, neogotyckie attyki oraz charakterystyczny glazurowany dach.
Zmianom uległy również wnętrza. Dwór zyskał bardziej reprezentacyjny charakter, odpowiadający potrzebom nowoczesnej siedziby ziemiańskiej. Rodzina Klobusów posiadała majątek aż do śmierci ostatniego potomka, Ottona Klobusa, w 1942 roku.
Dwór po II wojnie światowej
Pod koniec II wojny światowej w dworze stacjonował sztab wojsk niemieckich. Po ich wycofaniu w 1945 roku wyposażenie obiektu zostało rozgrabione. W kolejnych latach budynek pełnił różne funkcje użytkowe.
Najpierw mieściły się tu urzędy gminne, a następnie szkoła rolnicza, działająca do połowy lat 70-tych XX wieku. Choć zmiany te wpłynęły na wnętrza, sam obiekt przetrwał w stosunkowo dobrym stanie.
Współczesna renowacja i nowe funkcje
W połowie lat 90-tych dwór przeszedł na własność gminy Łodygowice. Następnie rozpoczęto przygotowania do kompleksowej renowacji. W latach 2014–2019 przeprowadzono gruntowny remont z wykorzystaniem funduszy unijnych.
Obecnie w dworze mieszczą się m.in. Urząd Stanu Cywilnego, Izba Tradycji oraz polsko-słowackie centrum współpracy transgranicznej. Obiekt jest dostępny dla zwiedzających i pełni ważną funkcję kulturalną.
Architektura dworu w Łodygowicach
Dwór jest budynkiem murowanym, tynkowanym, piętrowym i częściowo podpiwniczonym. Został wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta. Charakterystycznym elementem jest frontowy ryzalit z neogotyckim portykiem oraz balkonem opartym na arkadach.
Wnętrze zachowało XVII-wieczny, dwutraktowy układ z reprezentacyjną klatką schodową. Do dziś przetrwały m.in. kamienne portale renesansowe, XIX-wieczne posadzki, kominki oraz fragmenty dekoracji sgraffitowej.
Pozostałości fortyfikacji
Choć fosa i część umocnień zanikły, do dziś czytelne są fragmenty wałów ziemnych i bastionów. Pozwalają one wyobrazić sobie pierwotny zasięg obwarowań, które niegdyś otaczały dwór na planie zbliżonym do kwadratu.
Pozostałości fortyfikacji stanowią cenny element krajobrazu parku otaczającego obiekt.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
