Drewniany kościół w Szalowej – architektura i ciekawostki historyczne
23 listopada 2017 roku świątynia została wpisana na listę Pomników Historii. Tym samym potwierdzono jej wyjątkową wartość artystyczną i historyczną.
Historia parafii i budowy kościoła
Parafię w Szalowej erygowano około 1375 roku. Pierwsze świątynie były drewniane, jednak nie zachowały się do naszych czasów. Obecny kościół wzniesiono w latach 1736–1756 z inicjatywy właściciela wsi Krzysztofa Jordana oraz proboszcza Wojciecha Stefanowskiego.
Świątynię poświęcono w 1756 roku. Choć nazwisko architekta nie jest znane, zachowany drewniany model budowli świadczy o wysokim kunszcie projektanta. Od momentu powstania kościół pełni nieprzerwanie funkcję parafialną.
Remonty i prace konserwatorskie
Na przestrzeni wieków kościół był wielokrotnie odnawiany. W 1808 roku uzupełniono polichromię wnętrza. Następnie, w 1911 roku, gontowe dachy zastąpiono blachą. Kolejne prace prowadzono w latach 1951–1954.
Najważniejsze działania konserwatorskie rozpoczęto w 2012 roku. Wówczas przywrócono gontowe pokrycie dachów oraz oszalowano ściany. Dzięki temu świątynia odzyskała swój historyczny wygląd.
Unikatowa architektura drewnianej bazyliki
Kościół w Szalowej jest orientowany i zbudowany w konstrukcji zrębowej z drewna jodłowego. Ma trójnawowy układ bazylikowy, który w drewnianej architekturze sakralnej jest rozwiązaniem wyjątkowym na skalę europejską.
Do nawy głównej przylegają niższe nawy boczne, otwarte arkadami o falistym wykroju. Prezbiterium zamknięto trójbocznie, a po jego bokach znajdują się dwie zakrystie. Od frontu dobudowano trzy kruchty.
Charakterystycznym elementem fasady są dwie zrębowe wieże z baniastymi hełmami, pomiędzy którymi umieszczono rzeźbę św. Michała Archanioła walczącego z diabłem.
Wnętrze pełne ruchu i symboliki
Wnętrze świątyni zachwyca dynamiką i bogactwem detalu. Nawę główną i prezbiterium przykrywają pozorne sklepienia kolebkowe, natomiast nawy boczne mają stropy płaskie. Co istotne, kolumny międzynawowe ustawiono ukośnie, co potęguje wrażenie ruchu.
Całość zdobi rokokowa polichromia z połowy XVIII wieku. Na ścianach dominują motywy roślinne, natomiast na sklepieniach pojawiają się sceny alegoryczne, takie jak Golgota czy Adoracja Najświętszego Sakramentu.
Wyposażenie kościoła św. Michała Archanioła
Wyposażenie świątyni jest bogate i jednolite stylistycznie. Większość elementów pochodzi z XVIII wieku. Wśród najcenniejszych zabytków znajdują się:
- ołtarz główny i sześć ołtarzy bocznych o dekoracji rokokowej,
- obraz św. Jana Kantego z około 1640 roku, otoczony lokalnym kultem,
- chrzcielnica z czarnego marmuru,
- bogato zdobiona ambona połączona z lożą kolatorską,
- obraz Veraicon z XVII wieku,
- rokokowy relikwiarz św. Barbary,
- chór muzyczny z organami z 1934 roku.
Co ciekawe, we wnętrzu znajduje się aż 153 przedstawienia aniołów oraz 7 wizerunków diabłów.
Otoczenie świątyni
Kościół otacza kamienny mur z 1739 roku. W jego obrębie znajduje się barokowa kaplica Miłosierdzia Bożego oraz XIX-wieczna dzwonnica parawanowa. Wiszą w niej trzy dzwony, z których najstarszy pochodzi z 1701 roku.
Teren przykościelny zachował starodrzew, który podkreśla zabytkowy charakter miejsca.
Pomnik Historii i niedoszłe UNESCO
W 2000 roku kościół w Szalowej został wytypowany do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ostatecznie nie znalazł się na niej ze względu na odmienność stylistyczną – pozostałe obiekty były gotyckie.
Jednak w 2017 roku świątynia otrzymała najwyższą krajową rangę ochrony zabytków, zostając Pomnikiem Historii. Dziś uznaje się ją za jeden z najlepszych przykładów barokowych tendencji w polskiej architekturze drewnianej.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
