Drewniany kościół w Krynicy Zdroju – historia i architektura zabytkowa
Historia kościoła w Krynicy Zdroju
Pierwsza kaplica w Krynicy, pw. Przemienienia Pańskiego, powstała w latach 1826–1831. Była tak mała, że mieścił się w niej tylko ksiądz i ministrant, podczas gdy wierni uczestniczyli w nabożeństwach w pijalni przy źródle. W 1863 roku wzniesiono większy drewniany kościół w Parku Zdrojowym na zachodnim stoku Góry Parkowej, na rzucie krzyża, który konsekrował ks. Józef Emanuel Matuziński, proboszcz ze Starego Sącza.
Świątynia była pierwszym kościołem zdrojowym w Krynicy i służyła rosnącej liczbie katolików oraz kuracjuszy. Po wybudowaniu nowego kościoła w 1892 roku ludzie uznali obiekt za mniej znaczący i częściowo go zamknęli. Na prośbę gości i kuracjuszy nabożeństwa wznowiono w soboty w okresie letnim. Kościół był kilkakrotnie remontowany w końcu XIX wieku. W 1991 roku pożar strawił kopułę, którą odbudowano w 1993 roku.
W pobliżu świątyni w 1910 roku ustawiono drewniany Krzyż Grunwaldzki, upamiętniający 500-tną rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Wcześniej stał tam tzw. Krzyż krożański, upamiętniający rzeź kroską z 1893 roku. W 2021 i 2023 roku przed kościołem postawiono pomniki błogosławionego kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz sługi Bożego arcybiskupa Antoniego Baraniaka, wyrażając wdzięczność społeczności Krynicy-Zdroju za ich zasługi dla Kościoła i Polski. Niedaleko Krynicy Zdrój jest wiele wspaniałych obiektów sakralnych tego typu, jak chociażby prawosławna cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Wysowej Zdroju.
Architektura świątyni
Kościół został zaprojektowany przez Feliksa Księżarskiego, znanego architekta XIX wieku, który brał udział m.in. w budowie Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obiekt wzniesiono w konstrukcji zrębowej, na rzucie ośmiokąta połączonego z krzyżem greckim. Dach kościoła pokryto gontem, a główną część stanowi obszerna nawa nakryta kopułą z latarnią.
Do nawy przylegają cztery przybudówki, pełniące funkcje prezbiterium, kaplicy bocznej i dwóch krucht wejściowych. Jedna z krucht posiada wieżyczkę. Ściany oszalowano pionowo z listwowaniem, nawiązując do tradycji budownictwa drewnianego regionu.
Wyposażenie wnętrza
Wnętrze kościoła cechuje się stropami płaskimi oraz neobarokowym stylem wyposażenia. Głównym elementem są dwa zabytkowe ołtarze z przełomu XIX i XX wieku, z obrazami Przemienienia Pańskiego i Matki Boskiej Częstochowskiej. Dodatkowo w świątyni znajdują się współczesne obrazy przedstawiające świętych.
Kościół stanowi integralną część Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce, obok takich „perełek” jak gotycki kościół św. Michała Archanioła (wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO). Latem świątynia jest udostępniona do zwiedzania, a w jej pobliżu znajduje się dolna stacja kolejki linowo-terenowej na Górę Parkową.
Kościół dziś
Drewniany kościół Przemienienia Pańskiego i Matki Boskiej Częstochowskiej w Krynicy-Zdroju pełni dziś funkcję kościoła pomocniczego, zachowując jednocześnie bogatą historię uzdrowiskowego miasta. Dzięki wyjątkowej lokalizacji, zabytkowemu wyposażeniu i bliskości turystycznych atrakcji, świątynia pozostaje ważnym punktem kulturalnym i religijnym regionu.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
