Drewniana kaplica w Rychwałdzie
Drewniana kaplica w Rychwałdzie to niewielki, ale niezwykle interesujący zabytek architektury sakralnej, którego historia nierozerwalnie łączy się z dwoma sąsiednimi miejscowościami: Rychwałdem i Gilowicami. Choć skromna w formie i pozbawiona wyposażenia, stanowi wyjątkowy przykład „wędrówki” świątyń oraz ponownego wykorzystania dawnych materiałów budowlanych. Dziś kaplica jest cennym elementem dziedzictwa kulturowego regionu i znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
Historia kaplicy i niezwykłe przenosiny kościołów
Kaplicę Serca Pana Jezusa wzniesiono w latach 1756–1757 z materiału rozbiórkowego dawnego drewnianego kościoła w Gilowicach, pierwotnie zbudowanego w 1635 roku. Decyzja o jej budowie była ściśle związana z rozwojem kultu Matki Bożej w Rychwałdzie.
Już w 1658 roku obraz Matki Bożej znajdujący się w miejscowym XVI-wiecznym drewnianym kościele uznano za cudowny. Wraz z rosnącą liczbą pielgrzymów w połowie XVIII wieku podjęto decyzję o budowie nowej, większej, murowanej świątyni w Rychwałdzie, konsekrowanej w 1756 roku.
Wówczas dokonano nietypowej zamiany: stary drewniany kościół z Rychwałdu przeniesiono do Gilowic, gdzie funkcjonuje do dziś jako kościół św. Andrzeja Apostoła. Z kolei dawny kościół gilowicki rozebrano, a pozyskane z niego drewno wykorzystano do wzniesienia kaplicy w Rychwałdzie.
Badania dendrochronologiczne wykazały, że część użytego drewna pochodzi z początku XVI wieku – drewno ścian datuje się na 1507 rok, więźbę dachową na 1508, a elementy wieżyczki sygnaturki na 1796 rok.
Architektura kaplicy
Kaplica Serca Pana Jezusa jest budowlą orientowaną, wzniesioną w konstrukcji zrębowej. Świątynia ma prostą, zwartą bryłę bez wyraźnie wydzielonego prezbiterium, a jej wnętrze zamknięto trójbocznie.
Obiekt przykrywa jednokalenicowy dach blaszany, nad którym wznosi się niewielka wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona stożkowym hełmem z latarnią. Do niedawna przy wschodniej ścianie kaplicy znajdowała się figura św. Jana Nepomucena, osłonięta niewielkim daszkiem.
Wnętrze i funkcje kaplicy
Kaplica nie posiada obecnie żadnego stałego wyposażenia wewnętrznego. W XIX wieku przeprowadzono jej remont w 1856 roku. Z kolei w okresie PRL-u, po usunięciu nauki religii ze szkół, służyła jako sala katechetyczna dla miejscowych dzieci i młodzieży.
W kolejnych latach obiekt został opuszczony i stopniowo niszczał. Dopiero w 2011 roku przeprowadzono kompleksowy remont, który przywrócił kaplicy jej historyczną formę i zabezpieczył ją przed dalszą degradacją.
Kaplica obecnie
Dzisiaj kaplica Serca Pana Jezusa w Rychwałdzie jest zabytkiem o dużej wartości historycznej. Jest świadectwem dawnych praktyk budowlanych oraz lokalnej pobożności. Choć skromna i pozbawiona wystroju, pozostaje ważnym punktem na mapie drewnianej architektury sakralnej regionu.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.