Cerkwisko w Beniowej
Beniowa to jedno z tych miejsc w Bieszczadach, które działają na wyobraźnię od pierwszego kroku. Choć dziś nie ma tu wsi, a po zabudowaniach pozostały jedynie ślady, przestrzeń nadal opowiada swoją historię. Cisza, starodrzew i kamienne nagrobki sprawiają, że łatwo przenieść się myślami w czasy, gdy dolina górnego Sanu tętniła życiem. Właśnie tutaj znajdują się cmentarz oraz cerkwisko po dawnej cerkwi greckokatolickiej pw. św. Michała Archanioła.
Położenie i charakter miejsca
Beniowa leży tuż przy granicy z Ukrainą i należy do grupy dawnych wsi tzw. bieszczadzkiego worka. Obecnie teren ten znajduje się w granicach Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Co więcej, przez to miejsce prowadzi znakowana ścieżka historyczno-przyrodnicza „W dolinie górnego Sanu”, dzięki czemu cerkwisko jest łatwo dostępne dla turystów.
Cmentarz i miejsce po cerkwi położone są w dolnej części dawnej wsi. Otacza je starodrzew, a charakterystyczna lipa stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów tego miejsca. Dojście zostało wyraźnie oznakowane, dlatego zwiedzanie nie sprawia trudności.
Najstarsze cerkwie w Beniowej
Pierwsza wzmianka o cerkwi w Beniowej pochodzi już z 1589 roku. Z tym okresem wiąże się również lokalna legenda o zbójniku Ołeksie Dowbuszu, który miał ukryć w cerkwi poświęcony nóż. Następnie, w 1779 roku, wzniesiono drewnianą cerkiew filialną pw. św. Michała Archanioła. Była to świątynia w typie bojkowskim, usytuowana nad samym Sanem.
Jednak wraz z rozwojem wsi podjęto decyzję o budowie nowej, bardziej okazałej cerkwi. W rezultacie starszy obiekt rozebrano w latach 20-tych XX wieku, a pozyskany materiał wykorzystano przy budowie czytelni Towarzystwa „Proświta”.
Ostatnia cerkiew – budowa i zniszczenie
Ostatnią cerkiew w Beniowej wzniesiono w 1909 roku, na południe od wcześniejszej lokalizacji. Powstała dzięki staraniom księdza Ołeksego Chtieja, parafian oraz firmy Rubinstein & Frommer, która prawdopodobnie dostarczyła drewno z miejscowych tartaków. Świątynia miała imponującą bryłę – wzniesiono ją w stylu bojkowskim, na planie krzyża greckiego, i zwieńczono pięcioma baniastymi kopułami.
Podczas I wojny światowej cerkiew uległa zniszczeniom, jednak już w 1919 roku ją wyremontowano. Niestety, jej los przypieczętowały wydarzenia powojenne. W 1946 roku została splądrowana, a rok później spalona podczas wysiedleń ludności. Wraz z nią zniknęła cała wieś.
Cmentarz i zachowane elementy cerkwiska
Do dziś na terenie cerkwiska zachowała się kamienna podmurówka, krzyże ze zwieńczeń cerkwi oraz cmentarz z kilkunastoma nagrobkami. Co istotne, nagrobki wykonano z piaskowca i ozdobiono symbolami dzbana oraz kwiatu, które oznaczają przemijanie, ale także nadzieję na nowe życie.
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów jest kamienna podstawa chrzcielnicy w kształcie łodzi z wyrytym symbolem ryby. Odkryto ją w 1990 roku podczas prac konserwatorskich prowadzonych przez obóz „Nadsanie”. Później, w latach 2012–2013, Stowarzyszenie „Magurycz” przeprowadziło kolejne prace renowacyjne, obejmujące zarówno chrzcielnicę, jak i krzyże oraz nagrobki.
Beniowa dziś – miejsce pamięci i refleksji
Obecnie cerkwisko i cmentarz w Beniowej są zabezpieczone i utrzymywane w dobrym stanie. Znajduje się tu tablica informacyjna, a także ławki i stolik turystyczny. Dzięki temu miejsce sprzyja zarówno refleksji, jak i odpoczynkowi na trasie wędrówki.
Choć Beniowa zniknęła z mapy, jej duch wciąż jest obecny. To jedno z tych miejsc w Bieszczadach, które najlepiej pokazują, jak krucha bywa historia i jak ważna jest pamięć o dawnych mieszkańcach tych ziem.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
