Cerkiew w Żernicy Wyżnej
Cerkiew św. Bazylego w Żernicy Wyżnej to murowana cerkiew greckokatolicka, dawniej parafialna. Znajduje się na terenie dawnej wsi Żernica Wyżna, w gminie Baligród, w Bieszczadach. Dziś stoi na niemal całkowitym odludziu, będąc jedną z ostatnich materialnych pamiątek po nieistniejącej miejscowości.
Obiekt wyróżnia się nie tylko historią, lecz także niezwykłą atmosferą ciszy i opuszczenia, która przyciąga turystów oraz miłośników dawnej architektury sakralnej.
Najstarsze dzieje cerkwi w Żernicy Wyżnej
Pierwsze wzmianki o cerkwi w Żernicy Wyżnej pochodzą z 1511 roku. Była to wówczas najprawdopodobniej drewniana cerkiew prawosławna. Kolejna drewniana świątynia została odnotowana w źródłach w 1756 roku.
Z biegiem lat, wraz z rozwojem parafii, pojawiła się potrzeba wzniesienia trwalszej budowli. Dlatego w 1800 roku zdecydowano się na budowę murowanej cerkwi.
Budowa murowanej cerkwi i rozwój parafii
Obecna cerkiew pw. św. Bazylego została wzniesiona w 1800 roku w miejscu starszej, drewnianej świątyni. Konsekracja odbyła się 26 września 1800 roku, w dniu święta Podwyższenia Krzyża Świętego.
W XIX i na początku XX wieku cerkiew pełniła ważną funkcję religijną dla lokalnej społeczności rusińskiej. Dla przykładu, w 1921 roku, spośród 888 mieszkańców wsi aż 763 osoby były wyznania greckokatolickiego. Liczba wiernych systematycznie rosła aż do lat 30-tych XX wieku.
Rozbudowa i polichromia z 1936 roku
W 1936 roku cerkiew została gruntownie odnowiona i rozbudowana. Przedłużono nawę w kierunku zachodnim, dobudowano kruchtę oraz zakrystię, a wnętrze ozdobiono polichromią.
Powstałe wówczas malowidła przedstawiały m.in. św. Olgę, św. kniazia Włodzimierza oraz Chrystusa w Ogrodzie Oliwnym. Część z nich przetrwała do czasów współczesnych.
Wojna, wysiedlenia i upadek świątyni
Po II wojnie światowej los cerkwi uległ dramatycznej zmianie. W 1947 roku, w wyniku wysiedleń ludności w ramach Akcji „Wisła”, wieś Żernica Wyżna została opuszczona i zniszczona. Cerkiew pozostała bez wiernych.
W 1953 roku obiekt przekazano miejscowemu PGR-owi. Wówczas urządzono w nim magazyn nawozów mineralnych, co przyczyniło się do dalszej dewastacji. Zniszczono niemal całe wyposażenie. Rozkradziono nawet unikatową, storczykową więźbę dachową, rzadko spotykaną w XIX-wiecznych cerkwiach.
Murowaną dzwonnicę rozebrano w latach 60-tych XX wieku. Ocalała jedynie jedna ikona Chrystusa Pantokratora, która obecnie znajduje się w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
Pierwsze próby ratowania cerkwi
W 1994 roku wykonano prowizoryczną naprawę dachu, co pozwoliło spowolnić proces niszczenia budynku. Jednak przez kolejne lata cerkiew nadal stała opuszczona i niszczała.
Dopiero w 2005 roku, gdy właścicielem terenu został Jan Słabik z Krosna, pojawiła się realna szansa na uratowanie świątyni.
Kompleksowa renowacja w latach 2008–2013
W latach 2008–2013 cerkiew przeszła gruntowną restaurację, finansowaną przez prywatnego właściciela. Wymieniono dach, odnowiono elewację oraz zabezpieczono mury. Udało się również zachować i odrestaurować fragmenty polichromii.
Wnętrze uzupełniono o nowy ikonostas, autorstwa Wołodymyra Romaniwa, a także nowe witraże i podłogi. Przycerkiewny cmentarz uporządkowano, a teren wokół świątyni odzyskał godny charakter.
Ponowne otwarcie cerkwi
Dnia 29 września 2013 roku odprawiono uroczyste nabożeństwo greckokatolickie, które symbolicznie przywróciło cerkiew św. Bazylego do kultu. Od tego momentu obiekt jest dostępny dla wiernych oraz turystów.
Dziś cerkiew zachwyca spokojem i niezwykłym położeniem. Otwarte drzwi świątyni sprawiają wrażenie zaproszenia dla każdego wędrowca, który dotrze w to zapomniane miejsce.
Dojazd do cerkwi w Żernicy Wyżnej
Do cerkwi można dojechać z trasy Baligród – Hoczew. W Zahoczewiu należy skręcić, przejechać przez Żernicę Niżną i po około 4 kilometrach dotrzeć do celu. Droga jest częściowo szutrowa, lecz przejezdna. Od strony Bereżnicy Wyżnej możliwe jest dojście piesze.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
