Cerkiew św. Michała Archanioła w Witryłowie – historia i architektura
Historia świątyni – od cerkwi filialnej do kościoła rzymskokatolickiego
Cerkiew w Witryłowie została wzniesiona w 1812 roku, prawdopodobnie ze składek miejscowej ludności. Od początku była świątynią filialną parafii greckokatolickiej w Końskiem. Data jej powstania znajdowała się niegdyś na nadprożu drzwi prowadzących do zakrystii.
W drugiej połowie XIX wieku lub na początku XX wieku cerkiew przeszła istotną przebudowę. W jej trakcie usunięto pierwotną kopułę, a dach gontowy zastąpiono blachą. Wówczas powstała także ośmioboczna wieżyczka z sygnaturką, datowaną na początek XX wieku. Zmiany te wpłynęły na uproszczenie bryły i częściowe zatracenie pierwotnego charakteru architektonicznego.
Na przełomie lat 1914–1920 większość mieszkańców Witryłowa przeszła na obrządek łaciński. W 1935 roku spośród ponad tysiąca mieszkańców wsi jedynie około 250 osób było grekokatolikami. Popadła w ruinę od 1947 roku. Przez pewien czas, jeszcze przed 1957 rokiem, w budynku odbywały się zajęcia lekcyjne dla dzieci, co doprowadziło do zniszczenia znacznej części wyposażenia. Zachował się jednak ikonostas, który uległ zniszczeniu dopiero przed 1981 rokiem.
Przełom nastąpił na początku lat 80-tych XX wieku. W latach 1980–1981 przeprowadzono gruntowny remont, a świątynię przejęła parafia rzymskokatolicka w Końskiem. Od tego czasu cerkiew służy jako kościół filialny i pozostaje użytkowana do dziś.
Architektura – prostota ludowego budownictwa sakralnego
Cerkiew św. Michała Archanioła w Witryłowie reprezentuje skromny typ ludowego budownictwa sakralnego. Jest to budowla wolnostojąca, orientowana, drewniana, wzniesiona w konstrukcji zrębowej z drewna sosnowego. Ściany zewnętrzne oszalowano pionowo deskami, a ich łączenia zabezpieczono listwami. Całość posadowiono na kamiennym cokole.
Świątynia ma wydłużony, prostokątny rzut i układ dwudzielny. Prezbiterium, o kształcie zbliżonym do kwadratu, połączone jest z nawą, która jest wyraźnie szersza i prostokątna. W jej wnętrzu wydzielono babiniec, oddzielony lisicami. Od zachodu dobudowano czworoboczny przedsionek o konstrukcji słupowo-ramowej.
Dach o konstrukcji czterospadowej jest wspólny dla nawy i prezbiterium. Zwieńcza go niewielka, ośmioboczna wieżyczka z sygnaturką. W przeszłości dach pokryty był gontem, dziś przykrywa go blacha.
Wnętrze i zachowane elementy wyposażenia
Wnętrze cerkwi w dużym stopniu przekształcono podczas remontu w latach 80-tych XX wieku. Modernizacja nie respektowała w pełni pierwotnego charakteru obiektu, przez co dawny wystrój cerkiewny zachował się jedynie fragmentarycznie. Najcenniejszym elementem ruchomego wyposażenia jest zachowany krzyż procesyjny z początku XIX wieku, malowany dwustronnie. Przedstawia on z jednej strony Chrystusa Ukrzyżowanego, a z drugiej Chrystusa w Grobie.
Chór muzyczny wsparto na dwóch filarach, co jest rozwiązaniem typowym dla niewielkich, wiejskich świątyń tego typu. Z prezbiterium prowadzi wejście do niewielkiej zakrystii, częściowo obejmującej także fragment nawy.
Dlaczego warto zobaczyć cerkiew w Witryłowie?
Cerkiew św. Michała Archanioła w Witryłowie nie imponuje bogactwem dekoracji. Świątynia przyciąga autentycznością i prostotą. Jest świadectwem przemian religijnych i kulturowych, jakie zachodziły na tym terenie w XIX i XX wieku. Jej losy doskonale oddają historię wielu niewielkich cerkwi pogranicza, które po wysiedleniach ludności łemkowskiej zmieniły swoje funkcje.
To miejsce warte uwagi dla osób zainteresowanych dawną architekturą sakralną, historią grekokatolików oraz spokojnymi, mniej uczęszczanymi zakątkami Podkarpacia.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
