Cerkiew w Powroźniku
Cerkiew pod wezwaniem św. Jakuba Młodszego Apostoła w Powroźniku to dawna greckokatolicka świątynia, która od 1951 roku pełni funkcję rzymskokatolickiego kościoła parafialnego. W 2013 roku obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie. Znajduje się także na Szlaku Architektury Drewnianej województwa małopolskiego.
Historia cerkwi – od XVII wieku do współczesności
Pierwsze wzmianki o cerkwi w Powroźniku pochodzą z 1600 roku. Z pierwotnej budowli zachowała się jedynie część, wkomponowana dziś w bryłę świątyni jako zakrystia. Obecny wygląd cerkwi formował się między XVII a XVIII wiekiem, jednak decydującą rolę odegrała przebudowa w 1813 roku. Wówczas cerkiew przeniesiono z dawnej lokalizacji na nieco wyższe miejsce ze względu na zagrożenie powodziowe. Następnie świątynię rozbudowano, a w 1878 roku dobudowano główną wieżę o konstrukcji słupowej.
Po wysiedleniu ludności łemkowskiej w ramach akcji „Wisła” w 1947 roku cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki. Parafię erygował w 1951 roku ks. biskup Jan Stępa, a w 1965 roku przeprowadzono gruntowną renowację budynku.
Architektura – typowa łemkowska cerkiew trójdzielna
Cerkiew w Powroźniku jest świątynią drewnianą, trójdzielną i jednonawową, typową dla architektury łemkowskiej. Prezbiterium stanowi najstarszą część budowli, krytą dachem kalenicowym i zwieńczoną sygnaturką. Nawa ma dach namiotowy łamany trzykrotnie. Nad przedsionkiem wznosi się główna wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z drewnianym hełmem i kutym krzyżem. Dzwon na wieży pochodzi z 1615 roku. Mniejsza wieża kryje nawę i jest zwieńczona kopułą namiotową. W cerkwi zachowały się trzy baniaste wieżyczki z pozornymi latarniami, typowe dla najstarszych świątyń łemkowskich.
Ciekawostką jest fakt, że okna cerkwi znajdują się wyłącznie od strony południowej. Ma to zarówno praktyczne uzasadnienie – ochrona przed wiatrem i śniegiem – jak i legendarny wymiar: w wierzeniach ludowych siły zła miały nadchodzić z północy.
Wnętrze i wystrój sakralny
Wnętrze cerkwi zachwyca bogatą polichromią figuralną, datowaną na 1607 rok. Centralnym motywem jest scena Ukrzyżowania z Duchem Świętym w postaci gołębicy oraz wizerunkiem Boga Ojca na stropie, tworząc wyobrażenie Trójcy Świętej. W polichromii znajdują się również sceny biblijne, takie jak Ofiara Abrahama, Mojżesz otrzymujący tablice Dekalogu czy Wjazd Chrystusa do Jerozolimy.
W cerkwi zachował się także osiemnastowieczny ikonostas, który został przecięty w związku z adaptacją do rzymskokatolickiej liturgii. Pierwotny rząd Deesis i rząd proroków umieszczono na wschodniej ścianie nawy, a pozostałe ikony zawieszono bezpośrednio w pomieszczeniu ołtarzowym. Wśród cennych ikon znajdują się m.in.: Sąd Ostateczny (1623), Opłakiwanie Chrystusa (1646) oraz XVII-wieczna ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem w barokowym ołtarzu głównym. Do wyjątkowych elementów wyposażenia należy także rokokowa ambona z 1700 roku.
Otoczenie cerkwi
Kamienny mur otacza cerkiew, a w jego wnękach umieszczono XX-wieczne rzeźby przedstawiające świętych. Obiekt położono w malowniczej dolinie rzeki Muszynki, na wysokości około 500 m n.p.m., pomiędzy Krynicą-Zdrój a Muszyną. W tej części Beskidu Sądeckiego panuje korzystny mikroklimat, który sprzyja zarówno turystyce, jak i rekreacji.
Historia miejscowości Powroźnik
Powroźnik jest miejscowością turystyczno-wczasową z historią sięgającą XIV wieku. Pierwsza wzmianka o wsi pojawiła się w 1391 roku w dokumencie króla Władysława Jagiełły, przekazującym Muszynę i okolice biskupowi krakowskiemu Janowi Radlicy. Kolejna wzmianka pochodzi z 1565 roku, kiedy Powroźnik lokowano na prawie wołoskim w dobrach biskupów krakowskich, zwanych Kluczem Muszyńskim.
Ludność osiedlająca się na tym terenie to głównie Rusini i Wołosi, którzy przybyli prawdopodobnie z Bałkanów i Zakarpacia. Byli to rolnicy i pasterze, a ich osadnictwo rozpoczęło się w połowie XV wieku, osiągając szczyt w XVI wieku. Ludność ta wyznawała wiarę greckokatolicką, historycy później określili ją mianem Łemków, a obszar, w którym zamieszkali, nazwano Łemkowszczyzną.
Rola cerkwi w życiu Łemków
W 1637 roku biskup krakowski erygował parafię greckokatolicką w Powroźniku i uposażył popostwo. Cerkiew pod wezwaniem św. Jakuba była miejscem odpustów, z których najbardziej znany odbywał się w środę przed Wniebowstąpieniem Pańskim. Dokument z 1642 roku wydany przez biskupa Atanazego Krupeckiego potwierdza prawo wiernych do corocznego odpustu oraz spowiedzi i komunii świętej.
Łemkowie mieszkali w Powroźniku do końca II wojny światowej. Po wysiedleniu w 1947 roku w ramach akcji „Wisła” ludność polska z Kresów Wschodnich oraz okolicznych wsi zasiedliła miejscowość, a parafię greckokatolicką zastąpiono rzymskokatolicką.
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
