Cerkiew w Polanach – architektura i zabytki regionu
Polany to wieś położona w zachodniej części Beskidu Niskiego, na trasie między Krynicą-Zdrojem a Grybowem. Jej historia sięga 1574 roku, a do 1947 roku większość mieszkańców stanowili Łemkowie. To właśnie ta społeczność przez dziesięciolecia tworzyła religijny i kulturowy charakter wsi.
Losy świątyni po 1947 roku
Po wysiedleniach ludności łemkowskiej w 1947 roku, w ramach Akcji „Wisła”, cerkiew przejęła Parafia Rzymskokatolicka Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Bereście. Od tego momentu obiekt pełni funkcję kościoła filialnego, zachowując jednocześnie pierwotne wezwanie św. Michała Archanioła.
Na przestrzeni lat świątynia była wielokrotnie odnawiana. Prace remontowe przeprowadzono między innymi w 1862, 1900, 1960 oraz w latach 1983–1985. W 2000 roku wykonano gruntowną renowację ikonostasu, przywracając mu dawny blask.
Architektura cerkwi św. Michała Archanioła
Cerkiew w Polanach reprezentuje zachodnio-łemkowski typ architektury sakralnej. Jest to orientowana, drewniana budowla o konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z pomieszczeniami wzniesionymi na planie kwadratu. Do węższego prezbiterium od strony północnej przylega zakrystia.
Od zachodu wznosi się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z pochyłymi ścianami i pozorną, odeskowaną izbicą. Całość zwieńcza kopulasty hełm z pseudolatarnią. Podobne, choć mniejsze zwieńczenia znajdują się nad nawą i prezbiterium. Co ciekawe, każdy z krzyży wieńczących kopuły ma inny kształt.
Dachy cerkwi są dwuspadowe, o zróżnicowanej wysokości kalenic, i pokryte blachą. Ściany budynku obito gontem, a przyziemie wieży otacza charakterystyczna zachata.
Wnętrze i zachowane wyposażenie
Wnętrze cerkwi nakrywają płaskie stropy z fasetą, które nadają przestrzeni harmonijny wygląd. Nad nawą znajduje się nadwieszany chór muzyczny, którego parapet zdobią malowidła o tematyce starotestamentowej.
Ściany i stropy pokrywa polichromia architektoniczno-figuralna, wykonana w 1862 roku. Na stropach widnieją sceny biblijne, natomiast nad ikonostasem rozciąga się malowany baldachim.
Wyposażenie cerkwi jest wyjątkowo bogate. Składa się na nie:
- kompletny ikonostas z XIX wieku,
- późnobarokowy ołtarz główny w prezbiterium z obrazem Piety z XVIII wieku,
- dwa ołtarze boczne w nawie – północny z obrazem Pokrow oraz południowy, wykonany z elementów starszego ikonostasu,
- barokowa ambona z około 1700 roku,
- polichromowana ława diakońska.
Otoczenie i znaczenie zabytku
Cerkiew otacza wysokie, murowane ogrodzenie z kamienia polnego, uzupełnione kapliczką zwieńczoną gontowym daszkiem. Całość tworzy spójny i malowniczy zespół sakralny.
W 1964 roku świątynię wpisano do rejestru zabytków. Ponadto cerkiew została włączona do Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej, co podkreśla jej dużą wartość historyczną i architektoniczną.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
