Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie – historia i atrakcje turystyczne
Historia cerkwi w Leluchowie
Obecną cerkiew św. Dymitra wzniesiono w 1861 roku w stylu zachodnio-łemkowskim, w pobliżu miejsca, gdzie wcześniej stała starsza świątynia z 1780 roku. Według przekazów wcześniejszą cerkiew przeniesiono na teren dzisiejszej Słowacji. Leluchów, położony tuż przy granicy polsko-słowackiej, przez wieki utrzymywał silne związki kulturowe i gospodarcze z południowymi sąsiadami, co wyraźnie wpłynęło na lokalną tożsamość mieszkańców.
Do 1947 roku cerkiew była świątynią parafialną greckokatolicką. Po wysiedleniu ludności łemkowskiej w ramach Akcji „Wisła” obiekt przejęła parafia rzymskokatolicka. Od tego czasu funkcjonuje jako kościół filialny, zachowując jednak oryginalny układ przestrzenny i znaczną część historycznego wyposażenia. Cerkiew była odnawiana w latach 1916–1917 oraz w drugiej połowie XX wieku.
Architektura świątyni
Cerkiew w Leluchowie jest drewnianą budowlą trójdzielną o konstrukcji zrębowej. Składa się z nawy, zamkniętego prezbiterium, babińca oraz wieży. Ściany zostały oszalowane gontem, a dachy obecnie kryte są blachą. Nad nawą wznosi się dach namiotowy, nad prezbiterium dach kalenicowy o wielopołaciowej, łamanej formie, natomiast nad babińcem dach dwuspadowy.
Wieżę z nadwieszaną izbicą wieńczy namiotowy hełm z sześcioboczną pozorną latarnią. Cała bryła świątyni harmonijnie wpisuje się w górski krajobraz, a jej sylwetka dominuje nad okolicą, szczególnie gdy patrzy się na nią od strony doliny.
Wyposażenie wnętrza
Wnętrze cerkwi posiada stropy płaskie, a ściany i sufity zdobi ornamentalna polichromia z początku XX wieku. Najważniejszym elementem wyposażenia jest rokokowo-klasycystyczny ikonostas z XIX wieku, wykonany przez Antoniego i Michała Bogdańskich. Część ikon, datowanych na 1873 rok, namalował Viktorin Zomph.
Z wcześniejszego wyposażenia zachowały się m.in. ikona św. Mikołaja oraz yeraikon – Chusta św. Weroniki z końca XVIII wieku. W świątyni znajdują się również procesyjne krzyże i feretrony, używane do dziś podczas uroczystości religijnych.
Otoczenie cerkwi i przyroda
Teren wokół cerkwi otacza kamienny murek, a obok świątyni stoi wolnostojąca, drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowo-ramowej, przykryta gontowym dachem namiotowym. Całość dopełniają stare drzewa, w tym dwie ponad-stuletnie lipy uznane za pomniki przyrody.
Co szczególnie ciekawe, cerkiew św. Dymitra jest również siedliskiem kolonii podkowca małego – jednego z najbardziej zagrożonych gatunków nietoperzy w Europie. Pod dachem świątyni żyje około 135 osobników, co czyni obiekt ważnym miejscem nie tylko dla kultury, ale i dla ochrony przyrody.
Dlaczego warto odwiedzić cerkiew w Leluchowie?
Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie to miejsce, w którym spotykają się historia pogranicza, dziedzictwo Łemków i niezwykła przyroda Beskidu Sądeckiego. Malownicze położenie tuż przy granicy ze Słowacją, autentyczna drewniana architektura oraz zachowany ikonostas sprawiają, że jest to jeden z ciekawszych punktów na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce. To idealne miejsce zarówno dla miłośników zabytków, jak i osób poszukujących ciszy oraz kontaktu z historią regionu.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
