Cerkiew w Krzemiennej – historia i zabytkowa architektura
Cerkiew Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Krzemiennej to drewniana świątynia o wielowiekowej historii, silnie związanej z dziejami lokalnej społeczności. Obiekt powstał w 1867 roku jako filialna cerkiew greckokatolicka. Po II wojnie światowej został przejęty przez Kościół rzymskokatolicki i obecnie pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Dydni, nosząc wezwanie Matki Bożej Królowej Polski.
Krzemienna i początki życia religijnego
Wieś Krzemienna położona jest na Pogórzu Dynowskim, niedaleko rzeki San. Dokładna data jej założenia nie jest znana. Według przekazów rodziny Dydyńskich herbu Gozdawa osada istniała już około 1430 roku. Najstarsza pisemna wzmianka o Krzemiennej, występującej pod nazwą Krzemyona, pochodzi z 1455 roku.
Początkowo większość mieszkańców stanowili rzymscy katolicy należący do parafii w Dydni. Z czasem pojawili się tu także wyznawcy prawosławia. Z myślą o nich w 1559 roku ufundowano pierwszą drewnianą cerkiew. Gdy budowla uległa zniszczeniu, w XVII wieku wzniesiono kolejną świątynię.
Budowa cerkwi z 1867 roku – Trzecia świątynia w dziejach wsi
Obecną cerkiew zbudowano w 1867 roku, w miejscu wcześniejszej XVII-wiecznej świątyni. Wzniesiono ją jako obiekt orientowany, drewniany, w konstrukcji zrębowej. Konsekrowano ją pod wezwaniem Wprowadzenia Bogurodzicy do Świątyni.
Przez wiele lat cerkiew pełniła funkcję filii parafii greckokatolickiej, najpierw w Jabłonicy Ruskiej, a następnie w Końskiem. Od 1928 roku formalnie należała do parafii greckokatolickiej w Końskiem.
Konwersje religijne w XIX i XX wieku
W 1880 roku w Krzemiennej znajdowało się około 70 zagród, a wieś liczyła 445 mieszkańców. Większość stanowili rzymscy katolicy, jednak istniała tu także niewielka wspólnota greckokatolicka oraz żydowska.
W latach 1880–1886 miejscowi grekokatolicy przeszli na obrządek rzymskokatolicki. W konsekwencji cerkiew zamknięto. Podobna sytuacja miała miejsce w pobliskiej Jabłonicy Ruskiej. Do 1936 roku wszyscy mieszkańcy wsi byli już rzymskimi katolikami. W tym okresie cerkiew przebudowano, usuwając kopułę i zastępując ją niewielką wieżyczką.
Losy cerkwi po II wojnie światowej – Dewastacja i odzyskanie świątyni
Po II wojnie światowej obiekt przejęła parafia rzymskokatolicka w Dydni i wykorzystywała go jako punkt katechetyczny. 4 sierpnia 1965 roku władze komunistyczne zamknęły świątynię i zaplombowały jej drzwi. W tym czasie doszło do dewastacji wnętrza i kradzieży wyposażenia liturgicznego.
W 1966 roku wierni starali się odzyskać kościół, jednak spotkali się z odmową. Dopiero na przełomie 1970 i 1971 roku, bez zgody władz, zajęli budynek i przeprowadzili remont. Zmieniono wówczas częściowo wygląd zewnętrzny świątyni. Od tego czasu kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski pełni funkcję filii parafii w Dydni.
Architektura i wyposażenie wnętrza
Wnętrze świątyni zachowało wiele cennych elementów dawnego wyposażenia. Najważniejszym z nich jest barokowy ołtarz główny z początku XVIII wieku z wizerunkiem Matki Bożej z Dzieciątkiem. W jego zwieńczeniu znajduje się obraz św. Józefa z Dzieciątkiem.
W kościele stoją także dwa rokokowe ołtarze boczne z drugiej połowy XVIII wieku. W jednym umieszczono obraz Pokłonu Trzech Króli z końca XVII wieku, w drugim przedstawienie Zwiastowania św. Józefowi.
Na ścianach znajdują się marmurowe epitafia inskrypcyjne Ignacego Dydyńskiego, zmarłego w 1869 roku, oraz Jana Bobczyńskiego, zmarłego w 1872 roku. Zachowały się również pierwotne malowidła, zwłaszcza w przedsionku, nawiązujące do legendy o św. Izydorze Oraczu, patronie rolników.
Znaczenie cerkwi w Krzemiennej
Cerkiew Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Krzemiennej jest świadectwem skomplikowanej historii wyznaniowej regionu. Przemiany obrządkowe, zamknięcie i ponowne odzyskanie świątyni pokazują silną więź lokalnej społeczności z tym miejscem.
Dziś drewniany kościół stanowi cenny element dziedzictwa kulturowego Pogórza Dynowskiego i ważny punkt na mapie dawnych cerkwi południowo-wschodniej Polski.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
