Cerkiew w Dubnem – zabytkowa drewniana cerkiew w Beskidzie Niskim
Pierwsza cerkiew w Dubnem funkcjonowała już w XVII wieku. Parafia greckokatolicka została wówczas uposażona przez biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego. Po zniszczeniu świątyni w pożarze miejscowa społeczność zdecydowała się na budowę nowej cerkwi, którą ukończono w połowie XIX wieku.
W 1929 roku budynek został odnowiony, dzięki czemu zachował swoją funkcję religijną oraz tradycyjny charakter architektoniczny.
Cerkiew w Dubnem po akcji „Wisła”
Przełomowym momentem w historii świątyni był rok 1947, kiedy przeprowadzono akcję wysiedleńczą znaną jako Akcja „Wisła”. W wyniku przymusowych przesiedleń ludności łemkowskiej cerkiew straciła swoją pierwotną wspólnotę wiernych.
Wkrótce potem świątynia została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki i zaadaptowana na kościół filialny parafii św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Muszynie. Funkcję tę pełni do dziś.
W 1964 roku cerkiew wpisano do rejestru zabytków, co zapewniło jej ochronę konserwatorską. Z czasem została także włączona do Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej, jednego z najważniejszych szlaków turystycznych regionu.
Remont i ochrona nietoperzy
W 2011 roku przeprowadzono ważny remont dachu świątyni. Prace zrealizowano w ramach projektu „Program ochrony podkowca małego w Polsce”, prowadzonego przez Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura”.
Na poddaszu cerkwi znajduje się bowiem kolonia rozrodcza rzadkiego w Europie gatunku nietoperza – podkowca małego. To właśnie obecność tych chronionych zwierząt sprawiła, że obiekt zwrócił szczególną uwagę przyrodników oraz organizacji zajmujących się ochroną przyrody. Dlatego też, dzięki środkom pozyskanym z funduszy europejskich, możliwe było przeprowadzenie niezbędnych prac remontowych. Co więcej, podczas realizacji inwestycji zadbano nie tylko o zabezpieczenie konstrukcji budynku i pokrycia dachowego, ale również o zachowanie odpowiednich warunków dla nietoperzy. W rezultacie udało się jednocześnie ochronić cenny zabytek architektury drewnianej oraz zachować ważne siedlisko tego rzadkiego i chronionego gatunku.
Architektura cerkwi w Dubnem – Typowa cerkiew zachodniołemkowska
Cerkiew św. Michała Archanioła reprezentuje styl zachodniołemkowski, charakterystyczny dla drewnianej architektury sakralnej Beskidu Sądeckiego.
Jest to budowla:
- drewniana
- wykonana w konstrukcji zrębowej
- jednonawowa
- trójdzielna (prezbiterium, nawa i babiniec)
- Ściany świątyni pokryto gontem, a bryłę budynku zwieńczają charakterystyczne kopuły.
Wieża i dachy
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów cerkwi jest wieża o konstrukcji słupowo-ramowej. Posiada ona pochyłe ściany oraz pozorną izbicę umieszczoną nad babińcem.
Dachy świątyni mają zróżnicowaną formę:
- nad nawą – dach namiotowy
- nad prezbiterium – dach kalenicowy, wielopołaciowy
- nad babińcem – dach dwuspadowy
Całość pokryta jest blachą, natomiast konstrukcja dachu została podbita gontem. Budynek wieńczą trzy baniaste wieżyczki z pozornymi latarniami, które stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów architektury łemkowskiej.
Wnętrze i wyposażenie cerkwi – Polichromia i układ wnętrza
Wnętrze świątyni zachowało wiele elementów historycznego wystroju. Nawa i prezbiterium przykryte są kopułami namiotowymi, natomiast w babińcu znajduje się strop płaski.
Ściany zdobi polichromia ornamentalno-figuralna z końca XIX wieku, która przedstawia między innymi sceny religijne oraz dekoracje roślinne. Na kopule nawy znajduje się przedstawienie Trójcy Świętej.
Ikonostas i zabytkowe ikony
Najważniejszym elementem wyposażenia jest rokokowo-klasycystyczny ikonostas pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku.
W 1895 roku Antoni i Michał Bogdańscy namalowali lub odnowili ikony w ikonostasie, nadając im obecny wygląd. Przedstawiają one między innymi:
- św. Mikołaja
- św. Michała Archanioła
- Matkę Boską z Dzieciątkiem
- Chrystusa Nauczającego
- św. Szczepana
- św. Wawrzyńca
Do cennych elementów wyposażenia należą również:
- barokowy ołtarz boczny z obrazem „Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu”
- klasycystyczna ambona z XIX wieku
- płaszczenica, czyli przedstawienie zmarłego Chrystusa
Najcenniejszy zabytek
Najbardziej wartościowym dziełem znajdującym się w świątyni jest barokowa ikona „Ukrzyżowanie i złożenie Chrystusa do grobu”. Stanowi ona jeden z najcenniejszych przykładów sztuki sakralnej w tej części Małopolski.
Cerkiew w Dubnem obecnie
Obecnie dawna cerkiew greckokatolicka pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Muszynie. Pomimo zmiany obrządku zachowała jednak swój historyczny charakter oraz elementy tradycyjnego wystroju.
Świątynia pozostaje ważnym świadectwem historii Łemków oraz przykładem drewnianej architektury sakralnej regionu. Dzięki wpisowi do rejestru zabytków i obecności na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce jest także interesującym miejscem dla turystów i miłośników historii.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
