Cerkiew w Czyrnej – architektura i historia regionu
Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej w Województwie Małopolskim i jest jednym z jego najbardziej interesujących punktów.
Powstanie świątyni i jej twórcy
Cerkiew zbudowano w 1893 roku według projektu austriackiego architekta Delavo, pochodzenia francuskiego. Informuje o tym pamiątkowa tablica umieszczona we wnętrzu świątyni. W budowie uczestniczyli mieszkańcy całej wsi, a pracami kierował miejscowy paroch Antoni Konstantynowicz.
Już w 1933 roku cerkiew została odnowiona i częściowo przebudowana. Prace te objęły zarówno konstrukcję, jak i wyposażenie wnętrza.
Losy obiektu po II wojnie światowej
Po wysiedleniach ludności łemkowskiej w 1947 roku cerkiew zmieniła obrządek. Wkrótce została przystosowana do potrzeb Kościoła rzymskokatolickiego. W latach 1979–1983 przeprowadzono gruntowną restaurację wnętrza, przywracając mu możliwie pierwotny wygląd oraz odnawiając część zabytkowego wyposażenia.
Architektura cerkwi św. Paraskewy
Świątynia reprezentuje łemkowski styl epigonalny. Jest budowlą orientowaną, drewnianą, wzniesioną w konstrukcji zrębowej. Ma układ trójdzielny i plan zbliżony do krzyża. Składa się z wydłużonego prezbiterium zamkniętego trójbocznie, szerokiej nawy oraz prostokątnego babińca.
Cechą charakterystyczną jest szeroka nawa, która sprawia wrażenie transeptu. Nawa i wschodnia część babińca mają zbliżoną wysokość do prezbiterium. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia.
Wieża, dachy i detale zewnętrzne
Od zachodu do świątyni przylega lekko pochyła wieża o konstrukcji słupowo-ramowej. Jej słupy wbudowano w zachodnią część babińca. Wieżę zwieńcza hełm z cebulastą kopułą i latarnią. Charakterystycznym elementem jest pseudoizbica oraz gzyms zegarowy, pozbawiony tarcz zegarowych.
Dachy kryto blachą. Nad nawą znajduje się spłaszczona kopuła z pseudolatarnią i cebulastym hełmem. Prezbiterium przykrywa dach kalenicowy z niewielką pozorną latarnią. Całość wieńczą żelazne krzyże.
Wyposażenie świątyni i wnętrze
Wnętrze cerkwi zachowało wiele cennych dzieł sztuki sakralnej. Nad nawą znajduje się sklepienie kolebkowe. W prezbiterium umieszczono ikonostas z początku XX wieku, który dzieli przestrzeń na dwie części.
Szczególną uwagę przyciąga rokokowa ikona św. Paraskewy z drugiej połowy XVIII wieku. Święta przedstawiona jest z szablą i palmą męczeństwa. Ikonę odnaleziono na strychu plebanii w bardzo złym stanie, a po konserwacji wróciła do wnętrza świątyni. Według badaczy mogła być fundacją konfederatów barskich.
W cerkwi znajdują się także:
- barokowy ołtarz z obrazem Złożenia do Grobu z XVII wieku,
- ikona Opieki Bogurodzicy z początku XVIII wieku, z zachowaną koroną ślubną,
- XVII-wieczna ikona Ostatniej Wieczerzy, pochodząca z wcześniejszej cerkwi.
Otoczenie cerkwi i zabytki w Czyrnej
Przy świątyni znajduje się kamienna dzwonnica parawanowa z przełomu XIX i XX wieku. W pobliżu zachowały się także plebania i spichlerz z XIX wieku. Około 200 metrów na północ od cerkwi położony jest dawny cmentarz z kilkoma kamiennymi nagrobkami.
Czyrna to miejscowość o bogatej historii. Została lokowana w 1574 roku i przez wieki była ważnym ośrodkiem tkactwa. Do dziś można tu spotkać stare zabudowania łemkowskie, krzyże przydrożne oraz charakterystyczne spichlerze zwane sypańcami.
Znaczenie cerkwi św. Paraskewy w Czyrnej
Cerkiew św. Paraskewy Męczennicy w Czyrnej to wyjątkowy przykład świątyni, której historia odzwierciedla losy regionu i jego mieszkańców. Zmiana obrządku, zachowane wyposażenie oraz charakterystyczna architektura sprawiają, że obiekt ten jest ważnym świadectwem kultury Łemków i cennym elementem dziedzictwa Małopolski.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
