Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej – historia i architektura
Historia cerkwi zapisana w datach i wydarzeniach
Dokładna data budowy cerkwi w Chyrowej nie jest znana, jednak badacze przyjmują, że świątynia powstała 21 czerwca 1780 roku. Wskazuje na to data wyryta na nadprożu babińca. Co istotne, murowane prezbiterium i zakrystia mogą być starsze i pochodzić nawet z około 1707 roku. Dzięki temu cerkiew łączy w sobie różne etapy rozwoju architektury sakralnej regionu.
W kolejnych latach świątynia rozwijała się wraz ze wspólnotą łemkowską. W 1932 roku przeprowadzono gruntowny remont, podczas którego wnętrze ozdobiono kolorową polichromią. Cerkiew była ważnym centrum życia religijnego wsi w tamtym okresie.
Sytuacja zmieniła się po 1947 roku, kiedy w wyniku wysiedleń obiekt przejęła parafia rzymskokatolicka w Dukli. Brak stałej opieki konserwatorskiej doprowadził do stopniowego niszczenia budynku. W 1982 roku rozpoczęto nawet jego rozbiórkę, jednak prace szybko przerwano. Rok później cerkiew przejęła parafia w Iwli i wtedy podjęto decyzję o jej ratowaniu. Dzięki remontom prowadzonym pod koniec lat 80-tych i na początku 90-tych XX wieku świątynia odzyskała dawny blask.
Legenda, która tworzy duchową atmosferę miejsca
Z cerkwią w Chyrowej wiąże się niezwykła legenda, która do dziś budzi wyobraźnię odwiedzających. Według podań na jednym z drzew w cudowny sposób pojawiła się ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem, przywędrowała aż z terenów dzisiejszych Węgier.
Gdy próbowano przewieźć ikonę w inne miejsce, konie nie chciały ruszyć wozu. Woły wprawdzie pociągnęły zaprzęg, jednak obraz za każdym razem wracał w to samo miejsce. Uznano to za wyraźny znak i właśnie tam postanowiono wznieść świątynię. Cudowną ikonę umieszczono w głównym ołtarzu, a jeszcze w okresie międzywojennym do Chyrowej przybywały liczne pielgrzymki, także ze Słowacji.
Architektura cerkwi – prostota i symbolika
Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej reprezentuje północno-zachodni wariant architektury łemkowskiej. Jej forma jest skromna, ale jednocześnie bardzo czytelna i spójna.
Świątynia została zorientowana, co oznacza, że prezbiterium skierowane jest na wschód. Budynek ma klasyczny, trójdzielny układ z wyraźnie wydzielonym prezbiterium, nawą i babińcem. Cechą charakterystyczną jest mieszana konstrukcja – murowane prezbiterium i zakrystia połączono z drewnianą nawą i babińcem w konstrukcji zrębowej.
Od zachodu uwagę przyciąga wieża słupowo-ramowa, która zamyka główne wejście. Nad nawą i prezbiterium wznoszą się ośmiopołaciowe kopuły, zwieńczone pseudolatarniami z makowicami i krzyżami. Całość pokryto gontem i blachą, co pięknie komponuje się z krajobrazem Beskidu Niskiego.
Wnętrze cerkwi nadal zachwyca, mimo że nie zachowała się cała pierwotna polichromia. Między nawą a prezbiterium znajduje się rokokowy ikonostas z końca XVIII wieku, odrestaurowany w latach 90. XX wieku. W głównym ołtarzu umieszczono cudowną ikonę Matki Boskiej z Dzieciątkiem, która dla wielu osób stanowi duchowe serce tego miejsca.
Dlaczego warto odwiedzić cerkiew w Chyrowej?
Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej to nie tylko cenny zabytek architektury drewnianej. To także miejsce, w którym można poczuć historię i dawny rytm życia Beskidu Niskiego. Spokojne otoczenie, tradycyjna łemkowska architektura i naturalne piękno doliny Iwełki tworzą wyjątkową atmosferę sprzyjającą refleksji.
Obiekt można zwiedzać po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Dodatkowego uroku dodaje stary kamienny mur oraz zachowane nagrobki wokół cerkwi. Wizyta w Chyrowej staje się dzięki temu nie tylko lekcją historii, ale także prawdziwym doświadczeniem kulturowym i duchowym.
Drewniane dziedzictwo – cerkwie, kościoły, skanseny itp.
Ten artykuł jest częścią cyklu poświęconego drewnianej architekturze. Na Travelseries znajdziesz szczegółowe opisy zabytkowych cerkwi, kościołów, dzwonnic oraz parków etnograficznych nie tylko z Polski. Jeżeli chcesz zobaczyć pełny przewodnik po tej wyjątkowej części dziedzictwa kulturowego, przejdź do strony głównej projektu.
→ Przejdź do przewodnika „Drewnianym szlakiem”
Uwielbiam odkrywać miejsca, w których nie byłem. Chodzę po górach i podróżuję. Interesuje mnie historia, sport oraz etnografia. Zajmuję się także genealogią rodzinną.
Jeżeli masz ochotę wesprzeć moją pracę wirtualną kawą ☕ — poniżej możesz to zrobić. Dziękuję!
